ارائه مدل مفهومی بودجه ریزی هوشمند مبتنی بر هوش مصنوعی در راستای تحقق عدالت توزیعی در مدیریت اسلامی

تحولات اخیر در حوزه هوش مصنوعی و تحلیل داده های کلان، فرصت های تازه ای را برای بهبود فرایندهای تصمیم گیری مالی و بودجه ریزی در سازمان ها و نهادهای عمومی فراهم کرده است. در این میان، بودجه ریزی هوشمند به عنوان رویکردی نوین، می تواند با اتکا به الگوریتم های یادگیری ماشین، تحلیل پیش بین، و سامانه های پشتیبان تصمیم، تخصیص منابع را از حالت سنتی و بعضا سلیقه ای به سمت تخصیص مبتنی بر شواهد سوق دهد. از منظر مدیریت اسلامی، این تحول زمانی مطلوب است که در خدمت تحقق عدالت توزیعی، رفع تبعیض، رعایت اولویت های واقعی جامعه، و صیانت از کرامت انسانی قرار گیرد. هدف این پژوهش، ارائه یک مدل مفهومی برای بودجه ریزی هوشمند مبتنی بر هوش مصنوعی در راستای تحقق عدالت توزیعی در مدیریت اسلامی است. روش پژوهش از نوع کیفی، کاربردی و مبتنی بر مطالعه کتابخانه ای و تحلیل مفهومی است. در این پژوهش، با بررسی منابع داخلی و خارجی، مولفه های کلیدی بودجه ریزی هوشمند و شاخص های عدالت توزیعی از منظر اسلامی استخراج و در قالب یک مدل مفهومی تلفیق شدند. یافته ها نشان می دهد که عدالت توزیعی در مدیریت اسلامی بر اصولی همچون عدالت، رفع فقر و محرومیت، تقدم نیازهای ضروری، امانت داری در بیت المال، شفافیت، پاسخ گویی و جلوگیری از تمرکز ناعادلانه منابع استوار است. از سوی دیگر، هوش مصنوعی می تواند با افزایش دقت پیش بینی نیازها، شناسایی شکاف های تخصیصی، کشف الگوهای نابرابری، و پشتیبانی از تصمیم گیری عادلانه، نقش موثری در ارتقای کارآمدی و عدالت بودجه ای ایفا کند. بر این اساس، مدل پیشنهادی شامل پنج بعد اصلی است: داده محوری و شفافیت اطلاعات، تحلیل هوشمند نیازها، اولویت گذاری عدالت محور، نظارت اخلاقی-اسلامی بر الگوریتم ها، و ارزیابی پیامدهای توزیع منابع. نتایج پژوهش نشان می دهد که تلفیق هوش مصنوعی با مبانی عدالت اسلامی می تواند زمینه ساز طراحی نظامی کارآمد، پاسخ گو و عادلانه در بودجه ریزی سازمان ها و نهادهای عمومی باشد.

کلیدواژه ها:

بودجه ریزی هوشمند ، هوش مصنوعی ، عدالت توزیعی ، مدیریت اسلامی ، حکمرانی داده.