سواد هوش مصنوعی برای دانش آموز و معلم: چارچوب شایستگی ها، خطاهای رایج و راه های مصون سازی شناختی

گسترش شتابان هوش مصنوعی، به ویژه ابزارهای هوش مصنوعی مولد، ضرورت بازتعریف سوادهای بنیادین در نظام های آموزشی را دوچندان ساخته است. سواد هوش مصنوعی صرفا توانایی کار با ابزارهای هوشمند نیست، بلکه مجموعه ای از دانش ها، مهارت ها، نگرش ها و ملاحظات اخلاقی را دربرمی گیرد که به دانش آموزان و معلمان امکان می دهد سازوکار، ظرفیت ها، محدودیت ها و پیامدهای فردی و اجتماعی هوش مصنوعی را به صورت انتقادی و مسئولانه درک و ارزیابی کنند. پژوهش حاضر با هدف تبیین چارچوب شایستگی های سواد هوش مصنوعی برای دانش آموزان و معلمان، شناسایی خطاهای رایج در تعامل آموزشی با ابزارهای هوش مصنوعی و ارائه راهبردهای مصون سازی شناختی انجام شده است. روش پژوهش، کتابخانه ای و از نوع توصیفی تحلیلی است و داده ها با استفاده از اسناد معتبر بین المللی، چارچوب های شایستگی و پژوهش های علمی داوری شده گردآوری و تحلیل شده اند. یافته ها نشان می دهد که سواد هوش مصنوعی در چهار بعد اصلی فهم مبانی و سازوکارهای هوش مصنوعی، ارزیابی انتقادی خروجی ها، کاربرد مسئولانه و اخلاقی، و حل مسئله و طراحی انسان محور قابل تبیین است. در سطح معلمان، علاوه بر این ابعاد، شایستگی های طراحی آموزشی، ارزشیابی یادگیری، حفاظت از داده ها و توسعه حرفه ای نیز اهمیت اساسی دارند. مهم ترین خطاهای رایج شامل انسان انگاری هوش مصنوعی، اعتماد بی ضابطه به پاسخ های تولیدشده، نادیده گرفتن سوگیری داده ها، جایگزینی فرایند یادگیری با تولید سریع پاسخ و برون سپاری افراطی فعالیت های شناختی است. بر پایه تحلیل منابع، راهبردهایی چون آموزش راستی آزمایی و منبع سنجی، طراحی تکالیف فرایندمحور، تمرین گفت وگوی انتقادی با خروجی هوش مصنوعی، تقویت فراشناخت، و تعیین موقعیت های یادگیری بدون هوش مصنوعی، می تواند به مصون سازی شناختی دانش آموزان و معلمان کمک کند.

کلیدواژه ها:

سواد هوش مصنوعی ، دانش آموزان ، معلمان ، شایستگی های هوش مصنوعی ، تفکر انتقادی ، مصون سازی شناختی ، هوش مصنوعی مولد.