آینده نگری و شایستگی های دیجیتال دانش آموزان: از سواد ابزاری تا شهروندی دیجیتال آینده نگر

تحولات پرشتاب فناوری های دیجیتال و هوش مصنوعی، ماهیت یادگیری، اشتغال و شهروندی را دگرگون ساخته است. در این میان، پرورش نسل دانش آموزی که بتواند در جهانی پیچیده، نامعین و سرشار از تحولات فناورانه به طور فعال و مسئولانه عمل کند، به یکی از اولویت های نظام های آموزشی جهان تبدیل شده است. مقاله حاضر با رویکردی تحلیلی–مروری، به بررسی پیوند میان دو قلمرو به هم پیوسته «آینده نگری» و «شایستگی های دیجیتال» در آموزش دانش آموزان می پردازد. نخست، مفاهیم بنیادین آینده نگری و سواد آینده ها با تکیه بر چارچوب های یونسکو و مدل های شایستگی همچون FuturesComp تبیین می شود. سپس، ابعاد شایستگی دیجیتال بر اساس چارچوب های DigComp و چارچوب سواد هوش مصنوعی OECD تحلیل می گردد. یافته های پژوهش های اخیر نشان می دهد که شکاف قابل توجهی میان خودارزیابی دانش آموزان از مهارت های دیجیتال پایه و توانمندی آنان در حوزه های پیشرفته تری همچون حل مسئله دیجیتال و خلق محتوا وجود دارد. در ادامه، راهبردهای آموزشی تلفیقی—شامل آزمایشگاه های سواد آینده ها، یادگیری مبتنی بر سناریو و پروژه های شهروندی دیجیتال—به عنوان الگوهای عملی معرفی می شود. در بخش پایانی، با تمرکز بر زمینه ایران، چالش های نهادی و راهبردی شامل نبود نهادهای آینده پژوهی آموزشی، ضعف تربیت معلم آینده نگر و شکاف دیجیتال تحلیل و پیشنهادهای سیاستی ارائه می گردد.