نقش آموزش سواد رسانه ای در پرورش تفکر نقادانه و توانمندی ارزیابی مستقل محتوای رسانه ای فراگیران

گسترش شتابان رسانه های دیجیتال و شبکه ای و افزایش پیوسته حجم پیام های در دسترس، شیوه دریافت، پردازش، ارزیابی و تفسیر اطلاعات را در میان فراگیران به طور چشمگیری دگرگون ساخته است. حضور مستمر فراگیران در محیط های رسانه ای و مواجهه آنان با اطلاعات ناهمگون، اخبار نادرست، بازنمایی های جهت دار و محتواهای هدایت شده، ضرورت برخورداری از توانایی تشخیص اعتبار، سنجش شواهد و ارزیابی مستقل پیام های رسانه ای را دوچندان کرده است. پژوهش مروری حاضر با هدف تبیین نقش آموزش سواد رسانه ای در پرورش تفکر نقادانه و تقویت توانمندی فراگیران برای ارزیابی مستقل محتوای رسانه ای تدوین شده است. رویکرد پژوهش بر تحلیل اسنادی و تلفیق مفهومی مطالعات مرتبط با سواد رسانه ای، آموزش انتقادی، سواد دیجیتال و فرایندهای شناختی یادگیری استوار است. بررسی مبانی نظری و یافته های پژوهشی نشان می دهد آموزش نظام مند سواد رسانه ای می تواند از طریق شناخت سازوکارهای تولید و بازنمایی پیام، تقویت مهارت پرسشگری و اعتبارسنجی منابع، تشخیص سوگیری و جهت گیری های محتوایی، تمایز میان واقعیت و تفسیر، ارزیابی شواهد و افزایش استقلال شناختی فراگیران، زمینه رشد تفکر نقادانه را فراهم سازد. افزون بر این، آموزش مهارت های تحلیل رسانه ای می تواند توانایی فراگیران را در مواجهه سنجیده با اخبار نادرست، پیام های اقناعی و محتوای دستکاری شده ارتقا دهد و آنان را از دریافت کنندگان منفعل اطلاعات به کاربران آگاه، پرسشگر و مسئول رسانه تبدیل کند. یافته ها همچنین نشان می دهد تحقق این هدف مستلزم گذار از آموزش انتقال محور به یادگیری مسئله محور، گفت وگومحور و مبتنی بر تحلیل شواهد و بازتعریف نقش معلم به عنوان هدایتگر فرایند پرسشگری و داوری آگاهانه است. بر این اساس، ادغام هدفمند سواد رسانه ای در برنامه های آموزشی می تواند یکی از راهبردهای اساسی برای ارتقای استقلال فکری، قضاوت آگاهانه و کنشگری مسئولانه فراگیران در محیط های رسانه ای معاصر باشد.