هم ترازی هوش مصنوعی با اصول مراقبت انسان محور در پرستاری سلامت روان؛ یک مرور نظامند

مقدمه هوش مصنوعی به سرعت در حال نفوذ به نظام های سلامت از جمله پرستاری سلامت روان است. با وجود پتانسیل های قابل توجه این فناوری در بهبود ارزیابی، تشخیص، پیش بینی و بهینه سازی، مراقبت هم ترازی آن با اصول مراقبت انسان محور، همدلی، کرامت، استقلال و رابطه درمانی همچنان به طور کامل بررسی نشده است. این مرور سیستماتیک با هدف بررسی میزان هم ترازی کاربردهای هوش مصنوعی در پرستاری سلامت روان با اصول مراقبت انسان محور و شناسایی تنش ها، چالش ها و ریسک های موجود انجام شد. روش کار: این مطالعه بر اساس راهنمای ۲۰۲۰ PRISMA انجام شد. جستجوی سیستماتیک در پایگاه های CINAHL، Scopus، PubMed و Web of Science برای مقالات منتشر شده از ژانویه ۲۰۱۸ تا آوریل ۲۰۲۶ انجام گرفت. معیارهای ورود شامل مقالات اصیل به زبان فارسی یا انگلیسی که به کاربرد هوش مصنوعی در پرستاری سلامت روان و حداقل یکی از ابعاد مراقبت انسان محور پرداخته بودند. معیارهای خروج شامل مقالات صرفا فنی بدون اشاره به ابعاد انسانی، مقالات مروری، نامه ها و گزارش های موردی و مقالات فاقد متن کامل بود. کیفیت مقالات با استفاده از ابزارهای CASP و JBI ارزیابی و یافته ها با رویکرد ترکیب روایی سنتز شدند. یافته ها: از مجموع ۱۰۳۷ مقاله شناسایی شده ۲۴ مقاله معیارهای ورود را داشتند و وارد سنتز نهایی شدند. یافته ها در پنج تم اصلی دسته بندی شدند: ارزیابی (۵ مقاله)، شناسایی (۵ مقاله)، پیش بینی (۵ مقاله)، بهینه سازی (۴ مقاله) و ادراک و نگرش پرستاران و بیماران (۵ مقاله). هوش مصنوعی در ارزیابی ریسک خودکشی، شناسایی الگوهای پرخطر، پیش بینی سیر بیماری و بهینه سازی خدمات عملکرد قابل قبولی نشان داد، اما عملکرد مدل های زبانی بزرگ در آیتم های بالینی بحرانی تنها متوسط بود. چالش های جدی در زمینه حفظ همدلی، کرامت انسانی، استقلال بیمار و رابطه درمانی شناسایی شد. اتکای بیش از حد به الگوریتم ها، ریسک سوگیری، کاهش تعاملات انسانی و تضعیف قضاوت بالینی پرستاران از مهم ترین تنش ها بودند، همچنین پرستاران دانش کافی درباره هوش مصنوعی نداشتند و نگرانی هایی درباره حریم خصوصی و جایگزینی شغلی داشتند. نتیجه گیری هوش مصنوعی پتانسیل بهبود برخی جنبه های مراقبت در پرستاری سلامت روان را دارد اما هم ترازی کامل آن با اصول مراقبت انسان محور نیازمند طراحی انسان محور، آموزش پرستاران، شفافیت الگوریتم ها و تدوین چارچوب های اخلاقی و قانونی است. این مرور شکاف های تحقیقاتی موجود را شناسایی کرده و مسیر پژوهش های آینده را ترسیم می نماید.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، مراقبت انسان محور ، پرستاری سلامت روان ، همدلی ، رابطه درمانی