تحلیل فقهی حقوقی آیات نفی سبیل و استضعاف در راستای تبیین تکالیف دولت اسلامی در روابط بین الملل

تحولات پیچیده روابط بین الملل، دولت های اسلامی را با مسائل مهمی همچون حفظ استقلال سیاسی، مقابله با سلطه بیگانگان، حمایت از ملت های تحت ستم و تنظیم مناسبات عادلانه با دولت های غیرمسلمان مواجه ساخته است. در این میان، آیات نفی سبیل و استضعاف از ظرفیت قابل توجهی برای تبیین مبانی و حدود تکالیف دولت اسلامی برخوردارند. آیه «و لن یجعل الله للکافرین علی المومنین سبیلا» و آیات مرتبط با مستضعفان، ضمن نفی سلطه ناروا و الزام به حمایت از محرومان و رهایی یافتگان از استکبار، چارچوبی هنجاری برای سیاست خارجی دولت اسلامی ارائه می کنند. پژوهش حاضر با روش توصیفی تحلیلی و با استفاده از مطالعات کتابخانه ای، دلالت های فقهی و حقوقی این آیات را در پرتو منابع تفسیری، فقه سیاسی و ادبیات حقوق بین الملل بررسی می کند. یافته ها نشان می دهد که قاعده نفی سبیل، صرفا ناظر بر منع سلطه نظامی نیست، بلکه حوزه های سیاسی، اقتصادی، فرهنگی، امنیتی و حقوقی را نیز دربرمی گیرد و دولت اسلامی را مکلف می سازد از ایجاد وابستگی زیان بار و پذیرش سلطه بیگانه جلوگیری کند. همچنین، مفهوم استضعاف افزون بر بیان وضعیت محرومیت و ناتوان سازی، مبنایی برای مسئولیت حمایتی دولت اسلامی در برابر ملت ها و گروه های تحت ستم، با رعایت موازین عدالت، مصلحت، حاکمیت دولت ها و منع تجاوز فراهم می سازد. بر اساس نتایج، روابط خارجی دولت اسلامی باید بر استقلال، عزت، عدالت، وفای به عهد، مقابله با سلطه و حمایت مسئولانه از مستضعفان استوار باشد؛ به گونه ای که آرمان های قرآنی با الزامات حقوقی و واقعیت های نظام بین الملل جمع شود .

کلیدواژه ها:

نفی سبیل ، استضعاف ، دولت اسلامی ، روابط بین الملل