ساخت و اعتباریابی چارچوب شایستگی های اخلاقی کاربست هوش مصنوعی در خانواده درمانی

گسترش سریع هوش مصنوعی در حوزه سلامت روان، فرصت های جدیدی برای ارتقای فرایند ارزیابی، مستندسازی، تصمیم گیری و ارائه خدمات درمانی ایجاد کرده است؛ با این حال، استفاده از این فناوری در خانواده درمانی به دلیل ماهیت رابطه ای، چندنفره و حساس اطلاعات مراجعان، نیازمند چارچوب های روشن اخلاقی و حرفه ای است. پژوهش حاضر با هدف ساخت و اعتباریابی چارچوب شایستگی های اخلاقی کاربست هوش مصنوعی در خانواده درمانی انجام شده است. در این چارچوب، شایستگی اخلاقی به مجموعه ای از دانش، مهارت، نگرش و توانایی حرفه ای درمانگر برای استفاده مسئولانه، ایمن، شفاف و عادلانه از ابزارهای هوش مصنوعی در فرایند خانواده درمانی اشاره دارد. اهمیت این موضوع از آنجا ناشی می شود که ابزارهای هوش مصنوعی ممکن است با مسائلی همچون نقض محرمانگی، افشای اطلاعات حساس، سوگیری الگوریتمی، تولید اطلاعات نادرست، کاهش استقلال مراجع، ابهام در مسئولیت حرفه ای و وابستگی بیش از حد درمانگر به فناوری همراه باشند. راهنمای انجمن روان شناسی آمریکا نیز بر شفافیت، رضایت آگاهانه، کاهش سوگیری، امنیت داده ها، صلاحیت حرفه ای و حفظ نظارت انسانی در استفاده از هوش مصنوعی تاکید دارد. از سوی دیگر، پژوهش های جدید در حوزه زوج و خانواده درمانی بر ضرورت ایجاد شایستگی های اختصاصی برای استفاده از هوش مصنوعی و هماهنگ کردن آن با اخلاق رابطه ای و مراقبت فردمحور تاکید کرده اند. بر این اساس، چارچوب پیشنهادی پژوهش می تواند مولفه هایی مانند رضایت آگاهانه، محرمانگی و حفاظت از داده ها، عدالت و مقابله با سوگیری، شفافیت و توضیح پذیری، مسئولیت پذیری حرفه ای، صلاحیت و آموزش درمانگر، نظارت انسانی، ارزیابی اعتبار ابزار و توجه به پیامدهای رابطه ای و فرهنگی را دربرگیرد. انتظار می رود چارچوب حاصل بتواند مبنایی برای آموزش خانواده درمانگران، انتخاب و ارزیابی ابزارهای هوش مصنوعی و تدوین دستورالعمل های اخلاقی برای استفاده مسئولانه از این فناوری فراهم کند.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، خانواده درمانی ، شایستگی اخلاقی ، اخلاق حرفه ای ، رضایت آگاهانه ، محرمانگی ، سوگیری الگوریتمی ، نظارت انسانی