کاربرد سامانه های اطلاعات جغرافیایی در آموزش جغرافیای متوسطه دوم

سامانه های اطلاعات جغرافیایی (جی آی اس) به عنوان یکی از مهم ترین فناوری های عصر دیجیتال، پتانسیل بالایی برای تحول در آموزش جغرافیا و ارتقای یادگیری دانش آموزان دارند. پژوهش حاضر با هدف بررسی کاربرد سامانه های اطلاعات جغرافیایی در آموزش جغرافیای دوره متوسطه دوم انجام شده است. این مقاله با رویکرد توصیفیتحلیلی و با استفاده از روش مرور نظام مند، به تحلیل و ترکیب یافته های پژوهش های داخلی و خارجی منتشرشده در بازه زمانی ۲۰۱۸ تا ۲۰۲۶ می پردازد. یافته ها نشان می دهد که کاربرد جی آی اس در آموزش جغرافیا در چهار حوزه اصلی قابل دسته بندی است: الف) تقویت تفکر فضایی و مهارت های تحلیلی از طریق تجسم داده های مکانی و تحلیل الگوها (بدنارز و همکاران، ۲۰۲۱؛ شولتس، ۲۰۲۳)؛ ب) ارتقای درک مفاهیم پیچیده جغرافیایی با استفاده از لایه های اطلاعاتی و مدل سازی پدیده ها (کمپ و همکاران، ۲۰۲۲؛ رایت، ۲۰۲۴)؛ پ) افزایش انگیزه و مشارکت دانش آموزان از طریق فعالیت های عملی و تعاملی (پاترسون و همکاران، ۲۰۲۰؛ حیدری و محمدی، ۱۴۰۱)؛ و ت) توسعه مهارت های حل مسئله و تصمیم گیری با رویکرد پروژه محور و مسئله محور (بیکر و همکاران، ۲۰۲۳؛ کریمی و رضایی، ۱۴۰۰). همچنین، یافته ها حاکی از آن است که استفاده از جی آی اس در کلاس های درس جغرافیا، اگرچه با چالش هایی نظیر کمبود زیرساخت های فنی، ضعف دانش دیجیتال معلمان و نبود محتوای آموزشی بومی شده مواجه است (یونسکو، ۲۰۲۱؛ سازمان پژوهش و برنامه ریزی آموزشی، ۱۴۰۳)، اما با برنامه ریزی دقیق، توانمندسازی معلمان و توسعه نرم افزارهای کاربرپسند، می تواند تحولی شگرف در کیفیت آموزش جغرافیا و تربیت نسلی با سواد فضایی ایجاد کند. نتیجه آنکه سرمایه گذاری بر کاربرد جی آی اس در آموزش جغرافیای متوسطه دوم، نه تنها به ارتقای یادگیری دانش آموزان می انجامد، بلکه آن ها را برای مواجهه با چالش های دنیای واقعی و ایفای نقش شهروندی فعال و مسئول در جامعه آماده می سازد.

کلیدواژه ها:

سامانه های اطلاعات جغرافیایی ، آموزش جغرافیا ، تفکر فضایی ، دانش آموزان متوسطه دوم ، یادگیری مبتنی بر پروژه.