تاثیر قلدری (زورگویی) همسالان در مدرسه بر گوشه گیری و افت تحصیلی دانش آموزان

پدیده قلدری یا زورگویی همسالان در محیط های آموزشی یکی از مخرب ترین معضلات زمینه ای در نظام های تعلیم و تربیت معاصر به شمار می رود که سلامت روان شناختی، سازگاری اجتماعی و کارایی تحصیلی دانش آموزان را با چالش های بنیادین مواجه می سازد. هدف از پژوهش اسنادی و مروری حاضر، تبیین جامع و موشکافانه تاثیرات ابعاد گوناگون قلدری همسالان (شامل قلدری فیزیکی، کلامی، رابطه ای و سایبری) بر تشدید رفتارهای گوشه گیری اجتماعی و افت معنادار عملکرد تحصیلی فراگیران با تکیه بر مدل های روان شناختی و تحلیل نقش رهبری آموزشی است. روش شناسی این مطالعه مبتنی بر رویکرد مرور نظام مند اسنادی و سنتز پژوهش های منتشرشده در پایگاه های معتبر ملی (نورمگز، مگیران، جهاد دانشگاهی و سیویلیکا) و بین المللی (ساینس دایرکت، اریک، اسپرینگر، پاب مد و اسکوپوس) طی دو دهه اخیر است. یافته های تحلیلی این مطالعه آشکار می سازد که تجربه مکرر قربانی شدن در بستر مدرسه از طریق فعال سازی مکانیسم های ترس، اضطراب اجتماعی، فرسایش عزت نفس و درماندگی خودآموخته، به شکل مستقیم و غیرمستقیم چرخه معیوبی از اجتناب اجتماعی و انزوای بین فردی را شکل می دهد. این گوشه گیری تحمیلی به نوبه خود با تحلیل منابع شناختی، کاهش درگیری ذهنی و هیجانی در کلاس درس، غیبت های مکرر، اهمال کاری تحصیلی و در نهایت افت نمرات درسی و عملکرد تحصیلی همراه می گردد. همچنین نتایج نشان داد که کیفیت اقلیم مدرسه و سبک مدیریت و رهبری مدیران و معلمان به عنوان متغیرهای تعدیل کننده کلیدی عمل می کنند؛ به گونه ای که رویکردهای حمایتی، نظارت پویا و رهبری تحول آفرین در مدارس به طور چشمگیری از پیامدهای منفی انزوا و افت تحصیلی ناشی از رفتارهای سلطه جویانه می کاهد. در پایان، بسته ای از راهبردهای مداخله ای چندسطحی مبتنی بر مداخله در بافت مدرسه، توانمندسازی معلمان و ارتقای مهارت های اجتماعی-هیجانی دانش آموزان جهت بازتولید امنیت روانی و پیشگیری از افت تحصیلی تدوین و پیشنهاد شده است.

کلیدواژه ها:

قلدری همسالان ، گوشه گیری اجتماعی ، افت تحصیلی ، اقلیم مدرسه ، قربانی شدن ، رهبری آموزشی ، سلامت روان دانش آموزان.