خلاقیت در کلاس درس؛ بررسی فاصله میان آموزش خلاقانه معلم و تجربه خلاقانه دانش آموز در فرایند یادگیری

خلاقیت در نظام آموزشی معاصر، دیگر صرفا یک ویژگی فردی یا استعداد ویژه گروهی از دانش آموزان تلقی نمی شود، بلکه یکی از ظرفیت های اساسی یادگیری و یکی از مولفه های مهم تربیت انسان توانمند برای مواجهه با مسائل جدید به شمار می آید. با وجود این، در عمل میان آنچه «آموزش خلاقانه» نامیده می شود و آنچه دانش آموز واقعا به عنوان یک «تجربه خلاقانه یادگیری» تجربه می کند، فاصله ای قابل توجه وجود دارد. این فاصله زمانی آشکار می شود که معلم از روش های متنوع، بازی، داستان، فعالیت گروهی، پروژه، فناوری و سایر شیوه های نوین استفاده می کند، اما دانش آموز همچنان در موقعیت دریافت کننده دستورالعمل باقی می ماند و فرصت محدودی برای پرسشگری، تولید ایده، انتخاب مسیر، آزمون، خطا، بازنگری و انتقال آموخته ها پیدا می کند.پژوهش حاضر با هدف تبیین این فاصله و شناسایی عوامل موثر بر تبدیل آموزش خلاقانه معلم به تجربه خلاقانه دانش آموز انجام شده است. روش پژوهش، توصیفی تحلیلی و مبتنی بر مطالعه اسنادی منابع علمی حوزه روان شناسی تربیتی، خلاقیت، یادگیری و روش های تدریس است. در تحلیل حاضر، خلاقیت نه به عنوان یک محصول نهایی، بلکه به مثابه فرایندی در نظر گرفته شده است که در تعامل میان ویژگی های یادگیرنده و شرایط محیط یادگیری شکل می گیرد. بر اساس این دیدگاه، وجود فعالیت های جذاب یا متفاوت به تنهایی برای تحقق یادگیری خلاق کافی نیست؛ بلکه دانش آموز باید در ساخت و هدایت بخشی از تجربه یادگیری خود نقش داشته باشد.تحلیل ادبیات نشان می دهد که امنیت روانی کلاس، آزادی انتخاب، کیفیت پرسش های معلم، امکان تولید ایده های متعدد، پذیرش خطا به عنوان بخشی از فرایند یادگیری، بازخورد توصیفی، فرصت بازنگری، تعامل با همسالان، ارتباط دادن آموخته ها با مسائل واقعی و ارزشیابی فرایندی، از مهم ترین عوامل تبدیل تدریس خلاقانه به تجربه خلاقانه هستند. بر همین اساس، مقاله حاضر استدلال می کند که معیار اصلی آموزش خلاقانه نباید میزان خلاقیت ظاهری عملکرد معلم باشد، بلکه باید میزان فرصت هایی باشد که دانش آموز برای تجربه، تولید، انتخاب، اصلاح و انتقال ایده در فرایند یادگیری به دست می آورد.

کلیدواژه ها:

خلاقیت ، آموزش خلاقانه ، تجربه یادگیری ، یادگیری خلاق ، تفکر واگرا ، دانش آموز ، معلم ، محیط کلاس ، حل مسئله.