آینده پژوهی و نوآوری در تداوم فرایند آموزش و آمادگی مدارس برای مدیریت بحران و شرایط اضطراری جنگی

جنگ اخیر (رمضان) با تخریب ۱۴۸۹ واحد آموزشی، تلفات انسانی و تعطیلی طولانی، ضرورت بازنگری بنیادین در مدیریت بحران مدارس را آشکار کرد. این مقاله با رویکرد مروری-تحلیلی، چارچوبی تلفیقی از شش مولفه ء آینده پژوهی (آینده نگری، هوشیاری محیطی، خلاقیت، رهبری، محدودکننده ها و تنظیم کننده ها) و چرخه ء چهارمرحله ای مدیریت بحران (پیشگیری، آمادگی، مقابله، بازتوانی) ارائه می دهد. یافته ها نشان می دهد هوشیاری محیطی، خلاقیت و رهبری محوری ترین نقش را در ارتقای آمادگی مدارس دارند. الزامات کلیدی در مراحل چهارگانه: به سازی ساختمان، تشکیل گروه مدیریت بحران و آموزش مستمر در پیشگیری؛ طراحی سناریوهای چندگانه (حضوری، مجازی، تلویزیونی، آفلاین) و برنامه ء درسی فشرده ء حیاتی در آمادگی؛ تخلیه ء اضطراری، کمک های اولیه و حمایت روانی در مقابله؛ و بازسازی تاب آور، حمایت های روانی-اجتماعی و مستندسازی تجارب در بازتوانی. نوآوری های پیشنهادی شامل الگوی سه سطحی مدیریت آموزش (سفید، زرد، قرمز)، بسترهای چندگانه ء یادگیری سیار، کیوسک های محله ای، باشگاه های تاب آوری و هیئت امنای مدرسه در بحران است. نتیجه گیری بر گذار از «مدرسه به عنوان ساختمان» به «مدرسه به عنوان شبکه ء یادگیری امن» تاکید دارد و راهبردهایی در سطوح ملی (ایجاد میز آینده پژوهی، تدوین دستورالعمل یکپارچه)، ساختاری (ایمن سازی و تجهیز)، آموزشی (برنامه ء فشرده و محتوای چندرسانه ای)، روانی-اجتماعی (شبکه ء حمایت و باشگاه های تاب آوری) و مدیریتی (توانمندسازی معلمان و هیئت امنای بحران) ارائه می دهد تا تداوم آموزش و امنیت روانی در شرایط جنگی تضمین شود.واژگان کلیدی: آینده پژوهی، مدیریت بحران، آموزش ابتدایی، شرایط جنگی، تاب آوری مدرسه، جنگ رمضان، جمهوری اسلامی ایران.