راهبردهای ارتقای درگیری تحصیلی و فعال سازی دانش آموزان منفعل در کلاس درس

درگیری تحصیلی یکی از تعیین کننده ترین سازه های روان شناختی و تربیتی در تبیین موفقیت آموزشی، پیشگیری از افت تحصیلی و تضمین یادگیری پایدار در نظام های آموزشی است. با وجود اهمیت بنیادین این متغیر، پدیده انفعال تحصیلی، کناره گیری شناختی و بی تفاوتی عاطفی گروهی از دانش آموزان در جریان تدریس، به عنوان یکی از چالش های مزمن و پیچیده معلمان در فرایند مدیریت کلاس درس مطرح است. هدف از پژوهش حاضر، شناسایی، تحلیل و تبیین جامع راهبردهای ارتقای درگیری تحصیلی و فعال سازی دانش آموزان منفعل در محیط های یادگیری است. این پژوهش از حیث هدف، کاربردی و از نظر شیوه گردآوری و تحلیل داده ها، مبتنی بر روش کیفی توصیفی-تحلیلی و سنت سنتزپژوهی اسنادی است. جامعه پژوهش شامل کلیه اسناد بالادستی، متون تخصصی، مقالات علمی-پژوهشی و نظریه های روان شناسی تربیتی و مدیریت یادگیری منتشرشده در پایگاه های معتبر علمی کشور در سال های اخیر پیرامون متغیرهای درگیری تحصیلی، انگیزش درون زاد، روش های تدریس تعاملی و پویایی های کلاسی بوده است. نمونه گیری به شیوه هدفمند انجام پذیرفته و بر پایه معیارهای ورود و خروج، پنجاه و دو سند معتبر به عنوان نمونه نهایی انتخاب و با استفاده از فن تحلیل مضمون مورد واکاوی قرار گرفتند. جهت سنجش روایی و پایایی کیفی، از معیارهای اعتبارپذیری، انتقال پذیری و بازبینی همتایان بهره گرفته شد. یافته های تحلیل کیفی نشان داد که راهبردهای فعال سازی دانش آموزان منفعل در پنج بعد محوری دسته بندی می شوند: راهبردهای ساختاری و آموزشی (شامل بهره گیری از تدریس تمایزیافته، یادگیری پروژه محور و چالش های مبتنی بر حل مسئله)، راهبردهای عاطفی-انگیزشی (شامل ارضای نیازهای بنیادین خودمختاری، شایستگی و تعلق خاطر)، راهبردهای تعاملی و گفت وگومحور (شامل گروه بندی های پویا، مباحثه سقراطی و ساختارهای یادگیری همیارانه)، راهبردهای ارزشیابی فرایندمحور (شامل جایگزینی سنجش های تهدیدکننده با بازخوردهای اصلاحی توصیفی و پاداش دهی به تلاش)، و راهبردهای فناورانه و بازی وارسازی (شامل وارد ساختن مکانیک های تعاملی به جریان یادگیری). بحث و نتیجه گیری نشان می دهد که غلبه بر انفعال تحصیلی نیازمند گذر قطعی از پارادایم معلم محور سنتی به اکوسیستم یادگیری شاگردمحور و بازآفرینی فضای روانی کلاس به عنوان محیطی امن و عاری از قضاوت است؛ جایی که خطای یادگیری به مثابه فرصتی برای رشد ادراک شود و به تفاوت های فردی دانش آموزان به عنوان بستری برای یادگیری چندوجهی نگریسته شود

کلیدواژه ها:

درگیری تحصیلی ، دانش آموزان منفعل ، فعال سازی یادگیری ، انگیزش درونی ، تدریس تعاملی ، مدیریت کلاس درس ، یادگیری مشارکتی.