تاثیر آموزش مهارت های مدیریت بحران و امداد و نجات بر ارتقای خودکارآمدی (Self-Efficacy) دانش آموزان

پژوهش حاضر با هدف بررسی تاثیر آموزش مهارت های مدیریت بحران و امداد و نجات بر ارتقای خودکارآمدی دانش آموزان انجام شد. روش پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر ماهیت داده ها آمیخته (کیفی-کمی) از نوع اکتشافی بود. جامعه آماری بخش کیفی شامل متخصصان مدیریت بحران، روان شناسان تربیتی و مربیان امداد و نجات شهر تهران در سال تحصیلی ۱۴۰۳-۱۴۰۲ بود که با استفاده از روش نمونه گیری هدفمند و معیار اشباع نظری، ۱۷ نفر انتخاب شدند. در بخش کمی، از طرح شبه تجربی با پیش آزمون-پس آزمون با گروه کنترل استفاده شد و ۱۲۰ دانش آموز دوره متوسطه دوم در قالب چهار گروه کلاسی (دو گروه آزمایش و دو گروه کنترل) با روش نمونه گیری تصادفی خوشه ای چندمرحله ای انتخاب شدند. گروه های آزمایش در معرض آموزش مهارت های مدیریت بحران و امداد و نجات در دوازده جلسه ۹۰ دقیقه ای قرار گرفتند و گروه های کنترل آموزش های معمول مدرسه را دریافت کردند. ابزار گردآوری داده ها در بخش کیفی مصاحبه نیمه ساختاریافته و در بخش کمی مقیاس خودکارآمدی عمومی شرر و همکاران (۱۹۸۲) با پایایی ۰/۸۹ و پرسشنامه محقق ساخته مهارت های مدیریت بحران با پایایی ۰/۹۲ بود. تجزیه وتحلیل داده ها در بخش کیفی با روش تحلیل مضمون (کدگذاری باز، محوری و انتخابی) و در بخش کمی با آزمون های توصیفی (میانگین، انحراف معیار) و استنباطی (تحلیل کوواریانس چندمتغیره، تحلیل کوواریانس تک متغیره و تی مستقل) انجام شد. یافته ها نشان داد که آموزش مهارت های مدیریت بحران و امداد و نجات به طور معناداری خودکارآمدی دانش آموزان را در مقایسه با گروه کنترل افزایش می دهد (p<۰/۰۱). نتایج تحلیل کوواریانس چندمتغیره نشان داد که بین گروه آزمایش و کنترل در تمامی مولفه های خودکارآمدی شامل خودکارآمدی تحصیلی، خودکارآمدی اجتماعی، خودکارآمدی هیجانی و خودکارآمدی مقابله با مشکلات تفاوت معناداری وجود دارد (p<۰/۰۱). همچنین نتایج نشان داد که آموزش مهارت های مدیریت بحران بر آمادگی دانش آموزان برای مواجهه با بحران ها و کاهش اضطراب آنان تاثیر معناداری دارد (p<۰/۰۱). بر اساس یافته ها، پیشنهاد می شود برنامه های آموزش مهارت های مدیریت بحران و امداد و نجات در برنامه های درسی مدارس گنجانده شوند، معلمان و مربیان با روش های آموزش این مهارت ها آشنا گردند و محیط های یادگیری برای تمرین عملی این مهارت ها فراهم شوند.

کلیدواژه ها:

مدیریت بحران ، امداد و نجات ، خودکارآمدی ، آمادگی در برابر بحران ، دانش آموزان