بررسی تاثیر معلم در تقویت مهارت های تفکر انتقادی دانش آموزان عصر هوش مصنوعی: یک مطالعه شبه تجربی

پژوهش حاضر با هدف بررسی تاثیر معلم در تقویت مهارت های تفکر انتقادی دانش آموزان عصر هوش مصنوعی انجام شد. روش پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر ماهیت داده ها کمی و از نوع شبه تجربی با طرح پیش آزمون-پس آزمون با گروه کنترل بود. جامعه آماری شامل تمامی دانش آموزان دوره متوسطه دوم شهر تهران در سال تحصیلی ۱۴۰۳-۱۴۰۲ بود که با استفاده از روش نمونه گیری تصادفی خوشه ای چندمرحله ای، ۱۲۰ دانش آموز در قالب چهار گروه کلاسی (دو گروه آزمایش و دو گروه کنترل) انتخاب شدند. گروه های آزمایش در معرض آموزش مبتنی بر راهبردهای تقویت تفکر انتقادی توسط معلم در محیط یادگیری مبتنی بر هوش مصنوعی قرار گرفتند و گروه های کنترل با همان محتوا اما بدون مداخله معلمی و تنها با استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی آموزش دیدند. ابزار گردآوری داده ها شامل آزمون تفکر انتقادی واتسون-گلیزر (۱۹۸۰) و پرسشنامه محقق ساخته نگرش به تفکر انتقادی بود که پایایی آن ها به ترتیب ۰/۸۹ و ۰/۹۱ محاسبه شد. مداخله آموزشی در ده جلسه ۹۰ دقیقه ای اجرا شد. تجزیه وتحلیل داده ها با استفاده از آزمون های توصیفی (میانگین، انحراف معیار) و استنباطی (تحلیل کوواریانس چندمتغیره، تحلیل کوواریانس تک متغیره و تی مستقل) انجام شد. یافته ها نشان داد که آموزش مبتنی بر راهبردهای تقویت تفکر انتقادی توسط معلم در محیط یادگیری مبتنی بر هوش مصنوعی، به طور معناداری مهارت های تفکر انتقادی دانش آموزان را در مقایسه با گروه کنترل افزایش می دهد. نتایج تحلیل کوواریانس چندمتغیره نشان داد که بین گروه آزمایش و کنترل در تمامی مولفه های تفکر انتقادی شامل استنباط، شناسایی مفروضات، استنتاج، تفسیر، تحلیل و ارزشیابی تفاوت معناداری وجود دارد (p<۰/۰۱). همچنین نتایج نشان داد که نقش معلم در تقویت تفکر انتقادی دانش آموزان در عصر هوش مصنوعی، فراتر از انتقال دانش و شامل راهنمایی، پرسشگری، مدل سازی، تسهیل بحث و ارائه بازخورد تاملی است. بر اساس یافته ها، پیشنهاد می شود برنامه های تربیت معلم بر پرورش مهارت های تفکر انتقادی معلمان متمرکز شوند، نقش معلم در محیط های یادگیری مبتنی بر هوش مصنوعی بازتعریف گردد و برنامه های درسی فرصت های پرسشگری، بحث و تامل را برای دانش آموزان فراهم سازند.

کلیدواژه ها:

تفکر انتقادی ، نقش معلم ، هوش مصنوعی ، مطالعه شبه تجربی ، عصر دیجیتال