برنامه درسی پنهان در فضای مجازی مدرسه: تحلیل گروه های واتساپی و شبکه های اجتماعی کلاسی

ظهور فناوری های ارتباطی و شبکه های اجتماعی مجازی، مرزهای سنتی مدرسه را دگرگون ساخته و فضایی نوین برای تعاملات آموزشی و اجتماعی پدید آورده است. گروه های واتساپی و شبکه های اجتماعی کلاسی، به عنوان بخشی جدایی ناپذیر از زندگی روزمره دانش آموزان، معلمان و والدین، حامل پیام ها، ارزش ها، هنجارها و الگوهای رفتاری ای هستند که فراتر از برنامه درسی رسمی عمل می کنند. این مقاله با هدف تحلیل برنامه درسی پنهان در فضای مجازی مدرسه، به طور خاص گروه های واتساپی و شبکه های اجتماعی کلاسی، انجام شده است. پژوهش حاضر از نظر هدف بنیادی-کاربردی و از نظر روش، کیفی از نوع تحلیل محتوای استقرایی است. داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته با ۲۴ نفر از معلمان، دانش آموزان و والدین در شهرهای تایباد، یزد و شیراز و همچنین تحلیل محتوای ۱۲ گروه واتساپی کلاسی در بازه زمانی شش ماهه گردآوری شده است. یافته ها نشان می دهد که برنامه درسی پنهان در این فضاها در قالب شش مولفه اصلی قابل شناسایی است: ۱) هنجارهای ارتباطی و آداب گفتگو، ۲) سلسله مراتب قدرت و روابط اقتداری، ۳) ارزش های اجتماعی و فرهنگی، ۴) مهارت های دیجیتال و سواد رسانه ای، ۵) احساس تعلق و هویت جمعی، و ۶) پیامدهای عاطفی و روانی. همچنین نتایج حاکی از آن است که این برنامه درسی پنهان می تواند هم فرصت آفرین (تقویت همکاری، مشارکت، دسترسی عادلانه به اطلاعات) و هم چالش آفرین (افزایش اضطراب، شکل گیری هنجارهای ناسالم، تضعیف حریم خصوصی) باشد. در پایان، پیشنهادهایی برای مدیریت آگاهانه و تربیتی این فضاها ارائه شده

کلیدواژه ها:

برنامه درسی پنهان ، فضای مجازی ، گروه های واتساپی ، شبکه های اجتماعی کلاسی ، تربیت غیررسمی