واکاوی مبانی معرفت شناختی فلسفه تعلیم و تربیت اسلامی و پیامدهای آن برای روش های تدریس به دانش آموزان

فلسفه تعلیم و تربیت اسلامی به عنوان یکی از فلسفه های مضاف، با روش تعقلی و استدلالی به تحلیل و تبیین گزاره های تربیتی می پردازد و مبانی معرفت شناختی آن، بنیادی ترین لایه این نظام فلسفی را تشکیل می دهد. پژوهش حاضر با هدف واکاوی مبانی معرفت شناختی فلسفه تعلیم و تربیت اسلامی و استنتاج پیامدهای آن برای روش های تدریس به دانش آموزان انجام شده است. روش پژوهش توصیفی تحلیلی از نوع تحلیل اسنادی است و داده ها از منابع دست اول فلسفه اسلامی و آثار اندیشمندان معاصر گردآوری شده اند. یافته ها نشان می دهد که سه جریان معرفت شناختی اصلی در سنت فکری اسلامی قابل شناسایی است: معرفت شناسی بیانی که بر متن وحیانی و نقل به عنوان منبع اصیل شناخت تاکید دارد و روش های تدریس مبتنی بر آن شامل قرائت، حفظ، تلاوت و استناد به متون مقدس است؛ معرفت شناسی برهانی که عقل و استدلال منطقی را محور کسب معرفت می داند و روش های تدریس مبتنی بر آن شامل استدلال قیاسی، حل مسئله، پرسش و پاسخ منطقی و مباحثه است؛ و معرفت شناسی عرفانی که شهود و تزکیه نفس را راه اصلی شناخت حقیقت می شمارد و روش های تدریس مبتنی بر آن شامل الگوسازی، تزکیه نفس، خلوت گزینی و ذکر و عبادت است. همچنین یافته ها حاکی از آن است که متفکران بزرگ اسلامی نظیر فارابی، ابن سینا، غزالی و ملاصدرا هر یک بر اساس مبانی معرفت شناختی خاص خود، روش های تدریس متفاوتی پیشنهاد کرده اند که در برخی وجوه اشتراک و در برخی وجوه افتراق دارند. در نهایت، الگوی تلفیقی مبتنی بر تعامل سه گانه نقل، عقل و شهود به عنوان جامع ترین رویکرد برای طراحی روش های تدریس به دانش آموزان پیشنهاد می شود.

کلیدواژه ها:

معرفت شناسی ، فلسفه تعلیم و تربیت اسلامی ، روش های تدریس ، برهان ، شهود ، نقل