راهکارهای جامع و یکپارچه برای نوسازی بافت های فرسوده شهری؛ رویکردی ترکیبی از مداخلات کالبدی، اجتماعی و اقتصادی

بافت های فرسوده شهری به عنوان یکی از چالش برانگیزترین معضلات توسعه پایدار در کلان شهرها، نه تنها تهدیدی برای ایمنی ساکنان و کیفیت زندگی محسوب می شوند، بلکه مانعی جدی بر سر راه کارآمدی فضاهای شهری و حفظ هویت تاریخی-فرهنگی شهرها هستند. این پژوهش با هدف ارائه راهکارهای عملیاتی و علمی برای تغییر و نوسازی این بافت ها تدوین شده است. روش تحقیق، توصیفی-تحلیلی بوده و با بررسی اسناد بالادستی، تجربیات داخلی و بین المللی و تحلیل عوامل موثر بر فرسودگی، به شناسایی گلوگاه های موجود پرداخته است. یافته های پژوهش نشان می دهد که رویکردهای سنتی مبتنی بر تخریب کامل و بازسازی مجدد (حذف و احیا)، علاوه بر هزینه بر بودن، منجر به بیگانگی اجتماعی و از بین رفتن سرمایه اجتماعی ساکنان قدیمی می شود. بنابراین، گذار به سمت «مدیریت پویا» و «توسعه ملایم» ضروری است. راهکارهای پیشنهادی در چهار محور اصلی دسته بندی شده اند: ۱) اصلاح قوانین و مقررات شهرسازی برای تسهیل فرآیندها و افزایش ظرفیت ساختمانی منصفانه، ۲) ایجاد سازوکارهای مالی نوین شامل صندوق های نوسازی و مشارکت بخش خصوصی، ۳) تقویت نهادسازی اجتماعی و مشارکت واقعی اهالی در فرآیند تصمیم گیری، و ۴) اولویت بندی پروژه ها بر اساس شاخص های ریسک و آسیب پذیری. نتایج حاکی از آن است که موفقیت در نوسازی بافت فرسوده، بیش از آنکه به مهندسی سازه وابسته باشد، به مدیریت تعاملات انسانی، شفافیت مالی و عدالت توزیعی منافع بستگی دارد.

کلیدواژه ها:

بافت فرسوده شهری ، نوسازی شهری ، مشارکت مردمی ، مدیریت پویا ، توسعه ملایم ، عدالت فضایی ، سرمایه اجتماعی ، حقوق مالکیت.