آموزش زبان به دانش آموزان با اختلالات یادگیری: راهبردهای حمایتی و تطبیقی

پژوهش حاضر با هدف بررسی آموزش زبان به دانش آموزان با اختلالات یادگیری و شناسایی راهبردهای حمایتی و تطبیقی موثر در این زمینه انجام شد. اختلالات یادگیری به عنوان مجموعه ای از اختلالات عصبی-رشدی که بر توانایی کسب، پردازش، حفظ و بیان اطلاعات اثر می گذارند، یکی از چالش های اساسی نظام های آموزشی محسوب می شوند و دانش آموزان با اختلالات یادگیری در یادگیری زبان، که نیازمند مهارت های شناختی، زبانی و فراشناختی متعددی است، با مشکلات بیشتری روبه رو هستند و بنابراین، شناسایی راهبردهای حمایتی و تطبیقی موثر برای آموزش زبان به این دانش آموزان، یک ضرورت اجتناب ناپذیر است. این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر روش، آمیخته از نوع اکتشافی بود. در بخش کیفی، با استفاده از روش تحلیل محتوای کیفی، متخصصان روان شناسی تربیتی، آموزش ویژه و زبان شناسی با روش نمونه گیری هدفمند انتخاب و مصاحبه نیمه ساختاریافته انجام شد. در بخش کمی، معلمان زبان و معلمان آموزش ویژه مدارس شهر تهران با روش نمونه گیری تصادفی خوشه ای انتخاب و به پرسشنامه محقق ساخته پاسخ دادند. ابزارهای پژوهش شامل مصاحبه نیمه ساختاریافته، پرسشنامه راهبردهای حمایتی، پرسشنامه راهبردهای تطبیقی و پرسشنامه عملکرد زبانی دانش آموزان بود. داده های کیفی با استفاده از تحلیل مضمون و داده های کمی با استفاده از تحلیل عاملی تاییدی و مدل یابی معادلات ساختاری تحلیل شدند. نتایج بخش کیفی نشان داد که راهبردهای حمایتی و تطبیقی آموزش زبان به دانش آموزان با اختلالات یادگیری شامل شش مولفه اصلی است که عبارت اند از آموزش چندحسی، تعدیل محتوا و تکالیف، استفاده از فناوری های کمکی، آموزش راهبردهای شناختی و فراشناختی، ایجاد محیط یادگیری حمایتگر و بدون اضطراب، و همکاری بین رشته ای و مشارکت خانواده. نتایج بخش کمی نشان داد که مدل ساختاری پژوهش از برازش مطلوبی برخوردار است. بر اساس این مدل، آموزش چندحسی، تعدیل محتوا و تکالیف، و استفاده از فناوری های کمکی به طور معناداری بر عملکرد زبانی دانش آموزان اثر داشتند. همچنین، آموزش راهبردهای شناختی و فراشناختی، ایجاد محیط یادگیری حمایتگر و همکاری بین رشته ای بر عملکرد زبانی اثر معنادار داشتند. یافته ها حاکی از آن است که آموزش زبان به دانش آموزان با اختلالات یادگیری، نیازمند رویکردی جامع، چندحسی و تطبیقی است که بر نیازهای فردی هر دانش آموز متمرکز باشد و راهبردهای حمایتی نظیر تعدیل محتوا، فناوری های کمکی و محیط یادگیری حمایتگر را با راهبردهای تطبیقی نظیر آموزش چندحسی، آموزش راهبردهای شناختی و همکاری بین رشته ای ترکیب کند. بر اساس نتایج، پیشنهاد می شود برنامه های تربیت معلم و توسعه حرفه ای بر آموزش راهبردهای حمایتی و تطبیقی متمرکز شود و نظام آموزشی از معلمان آموزش ویژه و زبان با منابع و حمایت های لازم پشتیبانی کند. این پژوهش بر ضرورت توجه به ابعاد عصب شناختی، روان شناختی و آموزشی اختلالات یادگیری و نقش راهبردهای تطبیقی در ارتقای عملکرد زبانی دانش آموزان تاکید دارد.

کلیدواژه ها:

اختلالات یادگیری ، آموزش زبان ، راهبردهای حمایتی ، راهبردهای تطبیقی