تاثیر هوش هیجانی بر موفقیت تحصیلی دانش آموزان

هوش هیجانی به عنوان یکی از سازه های روان شناختی مهم در چند دهه اخیر توجه پژوهشگران حوزه آموزش و پرورش را به خود جلب کرده است و به توانایی فرد در شناسایی، درک، مدیریت و تنظیم هیجانات خود و دیگران اشاره دارد که می تواند نقش تعیین کننده ای در جنبه های مختلف زندگی تحصیلی دانش آموزان ایفا کند. هدف از این مقاله مروری، بررسی جامع و نظام مند تاثیر هوش هیجانی بر موفقیت تحصیلی دانش آموزان در سطوح مختلف آموزشی است تا از این رهگذر، تصویری روشن از چگونگی و میزان این تاثیر ارائه شود. در این راستا، پژوهش های تجربی و نظری انجام شده در بازه زمانی سال های دو هزار تا دو هزار و بیست و چهار میلادی از پایگاه های اطلاعاتی معتبر بین المللی و همچنین پایگاه های علمی فارسی زبان مورد جستجو، بررسی و تحلیل قرار گرفتند و معیارهای ورود و خروج مشخصی برای انتخاب مقالات اعمال شد. یافته های حاصل از مرور ادبیات پژوهش نشان می دهد که هوش هیجانی از طریق مکانیزم های میانجی متعددی نظیر خودتنظیمی هیجانی، انگیزش تحصیلی، تاب آوری روان شناختی، مهارت های اجتماعی، کاهش اضطراب امتحان و بهبود روابط بین فردی بر عملکرد تحصیلی دانش آموزان تاثیر می گذارد و این تاثیر در بسیاری از مطالعات از نظر آماری معنادار گزارش شده است. همچنین نتایج نشان می دهد که رابطه بین هوش هیجانی و موفقیت تحصیلی تحت تاثیر متغیرهای تعدیل کننده ای مانند جنسیت، سن، فرهنگ، سبک فرزندپروری، حمایت اجتماعی و کیفیت محیط یادگیری قرار می گیرد که این امر پیچیدگی رابطه میان این دو سازه را نشان می دهد. مدل های نظری مختلفی از جمله مدل توانایی، مدل ترکیبی و مدل رفتاری-هیجانی چارچوب مفهومی این رابطه را تبیین می کنند و هر یک به جنبه ای متفاوت از هوش هیجانی توجه دارند. با این حال، برخی پژوهش ها رابطه مستقیم و قوی بین این دو سازه را مورد تردید قرار داده و نقش متغیرهای واسطه ای و میانجی را پررنگ تر می دانند که این موضوع لزوم انجام پژوهش های بیشتر را ضروری می سازد. در مجموع، شواهد موجود حاکی از آن است که آموزش مهارت های هوش هیجانی می تواند به عنوان یک راهبرد مداخله ای موثر در بهبود موفقیت تحصیلی دانش آموزان مورد توجه قرار گیرد و این مقاله در پایان پیشنهادهایی برای پژوهش های آینده و کاربردهای عملی در نظام آموزشی ارائه می دهد.

کلیدواژه ها:

هوش هیجانی ، موفقیت تحصیلی ، دانش آموزان ، خودتنظیمی هیجانی ، انگیزش تحصیلی