نقش قرآن کریم در تحول ساختار بلاغی و ادبی زبان عربی و تاثیر آن بر نثر و نظم عربی

قرآن کریم به عنوان مهم ترین متن دینی و ادبی زبان عربی، نقش بی بدیلی در تحول ساختار بلاغی و ادبی این زبان ایفا کرده است. پیش از نزول قرآن، زبان عربی عمدتا در قالب شعر جاهلی و نثر مسجع محدود بود و معیارهای بلاغی آن بر پایه ذوق قبیله ای و سنت شفاهی شکل می گرفت. با نزول قرآن، ساختارهای زبانی، تصویری و آوایی جدیدی وارد عرصه ادب عربی شد که بسیاری از آن ها بی سابقه بود. قرآن با بهره گیری از ایجاز، استعاره، تمثیل، کنایه، تشبیه، مجاز، التفات، تقدیم و تاخیر، و ایقاع درونی، معیارهای نوینی برای فصاحت و بلاغت بنیان نهاد. این تحول نه تنها بر نثر عربی اثر گذاشت و آن را از سجع کاهنان به نثر فنی و منشیانه سوق داد، بلکه بر نظم عربی نیز تاثیر عمیقی داشت و مضامین، تصاویر و ساختارهای قرآنی به شعر شاعران مسلمان راه یافت. بلاغت عربی پس از قرآن به صورت علمی تدوین شد و دانش هایی چون معانی، بیان و بدیع پدید آمد. تاثیر قرآن بر نثر و نظم عربی تا دوره معاصر نیز ادامه یافته و به عنوان الگوی زبانی و ادبی برجسته باقی مانده است. این مقاله مروری می کوشد با بررسی پژوهش های انجام شده، ابعاد گوناگون این تاثیر را تبیین کند.

کلیدواژه ها:

قرآن کریم ، بلاغت عربی ، نثر عربی ، نظم عربی ، تحول ادبی