معلم به عنوان رهبر آموزشی: تاثیر رهبری توزیع شده در کلاس درس بر تقویت خلاقیت یادگیرندگان

ظهور پارادایم های نوین آموزشی، نقش معلم را از انتقال دهنده صرف دانش به رهبر آموزشی و تسهیل گر یادگیری دگرگون ساخته است و این تحول، ضرورت بازاندیشی در ساختارهای رهبری کلاس درس را نمایان می سازد. رهبری توزیع شده به عنوان رویکردی مشارکتی و غیرمتمرکز، مسئولیت های رهبری را میان معلم و یادگیرندگان توزیع می کند و بستری پویا برای شکل گیری محیط های یادگیری خلاقانه فراهم می آورد. در این رویکرد، معلم به جای تمرکز قدرت و اتخاذ تصمیمات یک جانبه، ظرفیت های رهبری را در میان دانش آموزان پراکنده می سازد و آنان را به مشارکت فعال و معنادار در فرایند یادگیری فرا می خواند. پژوهش های متعدد نشان داده اند که رهبری توزیع شده در کلاس درس با افزایش خودکارآمدی، مسئولیت پذیری، تعهد و انگیزه درونی یادگیرندگان همراه است و حس مالکیت آنان را نسبت به یادگیری تقویت می کند. خلاقیت به عنوان توانایی تولید ایده های نو، اصیل و ارزشمند، در محیط هایی که آزادی بیان، امنیت روانی، اعتماد متقابل و تعامل گفت وگویی وجود دارد، شکوفا می شود و نیازمند فضایی است که در آن پرسشگری و خطرپذیری ارزشمند تلقی گردد. رهبری توزیع شده با ایجاد ساختارهای غیرمتمرکز، فضای مشارکتی و اعتماد متقابل، شرایط لازم برای بروز و پرورش خلاقیت را مهیا می کند و یادگیرندگان را از مصرف کننده منفعل به آفریننده فعال دانش تبدیل می نماید. معلم در نقش رهبر آموزشی، با واگذاری بخشی از اختیار به یادگیرندگان، آنان را به تفکر انتقادی، کاوشگری، ایده پردازی و خلق راه حل های بدیع ترغیب می نماید. این مقاله مروری با تحلیل نظام مند ادبیات موجود، به بررسی سازوکارهای تاثیر رهبری توزیع شده بر خلاقیت یادگیرندگان می پردازد و عوامل میانجی و تعدیل گر این رابطه را شناسایی می کند. یافته ها حاکی از آن است که رهبری توزیع شده از طریق تقویت مالکیت یادگیری، تشویق هم آفرینی، پرورش فرهنگ پرسشگری و ایجاد امنیت روانی، خلاقیت را در کلاس درس ارتقا می دهد. همچنین، عواملی چون فرهنگ مدرسه، باورها و نگرش های معلم، ساختارهای سازمانی و ویژگی های فردی یادگیرندگان به عنوان تعدیل گرهای این رابطه شناسایی شده اند. در نهایت، پیشنهادهایی برای بازتعریف نقش معلم به عنوان رهبر آموزشی و طراحی محیط های یادگیری خلاقانه ارائه می گردد. این مرور بر ضرورت گذار از رهبری متمرکز به رهبری توزیع شده در کلاس درس به منظور پرورش نسل خلاق و نوآور تاکید می کند.

کلیدواژه ها:

رهبری توزیع شده ، رهبری آموزشی ، خلاقیت یادگیرندگان ، معلم رهبر ، محیط یادگیری مشارکتی