راهکارهای پرورش مهارت های شناختی و حل مسئله در دانش آموزان دوره ابتدایی از طریق بازی های آموزشی هدفمند و فعالیت های دست ورزی

دوره ابتدایی حساس ترین و بنیادین ترین مرحله در تکوین ساختارهای شناختی، ادراکی و الگوهای تفکر در کودکان است. در این سنین، ذهن کودک در مرحله گذار از تفکر عینی به سطوح پیچیده تر استدلال قرار دارد و شیوه های سنتی و غیرفعال انتقال دانش نه تنها پاسخگوی نیازهای تحولی آنان نیست، بلکه می تواند موجب دلزدگی تحصیلی و کاهش انعطاف پذیری ذهنی گردد. پژوهش حاضر با هدف شناسایی، تبیین و صورتبندی راهکارهای کاربردی برای پرورش مهارت های شناختی و توانایی حل مسئله در دانش آموزان مقطع ابتدایی با بهره گیری از بازی های آموزشی هدفمند و فعالیت های دست ورزی به رشته تحریر درآمده است. این مطالعه با رویکرد کیفی و به روش توصیفی-تحلیلی مبتنی بر سنت سنتزپژوهی و واکاوی اسنادی انجام گرفت. جامعه پژوهش شامل کلیه اسناد بالادستی تحول بنیادین، راهنماهای تدریس دروس دوره ابتدایی، و پژوهش های معتبر پیشین پیرامون روان شناسی رشد و آموزش بازی محور در بازه زمانی سال های یکهزار و سیصد و نود تا یکهزار و چهارصد و سه بود. شیوه نمونه گیری به صورت هدفمند و مبتنی بر اشباع نظری اطلاعات انجام شد که طی آن سی و پنج سند و مقاله تخصصی مورد گزینش و تحلیل قرار گرفت. داده ها با استفاده از تکنیک تحلیل مضمون و کدگذاری مفاهیم استخراج و ارزیابی شدند. یافته های پژوهش نشان داد که تلفیق بازی های قانون مند، ساختاریافته و فعالیت های مبتنی بر ابزار و دست ورزی در پنج محور بنیادین شامل «تقویت تفکر واگرا و سیالی ذهن»، «درک تجسمی و عینیت بخشی به مفاهیم انتزاعی ریاضی و علوم»، «پرورش انعطاف پذیری شناختی و تحمل ناکامی در مواجهه با مسئله»، «بهبود پردازش اطلاعات و تمرکز دیداری-شنیداری» و «نهادینه سازی کار مشارکتی و مذاکره استدلالی در گروه همسالان» موجب ارتقای چشمگیر شایستگی های ذهنی کودکان می شود. نتیجه گیری پژوهش تصریح می کند که بازی و کار با اشیای ملموس صرفا ابزاری برای سرگرمی یا پر کردن وقت نیست، بلکه ساختار بنیادین یادگیری در دوران کودکی است که بستری امن برای فرضیه سازی، آزمون و خطا بدون ترس از قضاوت فراهم می آورد. پیشنهاد می شود بازطراحی راهنماهای تدریس، تجهیز کلاس ها به کیت های مهارتی، برگزاری کارگاه های توانمندسازی معلمان و جایگزینی تکالیف سنتی با پروژه های ساخت محور در دستور کار قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

مهارت های شناختی ، حل مسئله ، دانش آموزان دوره ابتدایی ، بازی های آموزشی هدفمند ، فعالیت های دست ورزی ، تفکر عینی.