نقش طراحی فضای فیزیکی در ایجاد حس تعلق یا حاشیه رانی دانش آموزان

مدرسه به عنوان دومین نهاد اجتماعی پس از خانواده، نقشی بنیادین در شکل گیری هویت، رشد عاطفی و موفقیت تحصیلی دانش آموزان ایفا می کند. با این حال، بسیاری از فضاهای آموزشی در ایران، به ویژه در مناطق محروم، با طراحی های یکنواخت، غیرمنعطف و فاقد کیفیت های انسانی، بیشتر به ندامتگاه هایی خشک و بیروح شباهت دارند تا بسترهایی برای شکوفایی خلاقیت و بالندگی. این پژوهش با رویکردی کیفی و با هدف واکاوی نقش طراحی فضای فیزیکی در شکل گیری دو وضعیت متضاد یعنی «حس تعلق» و «حاشیه رانی» در میان دانش آموزان انجام شده است. یافته ها نشان می دهد که مولفه های کالبدی چون نور طبیعی، رنگ، چیدمان، تنوع فضایی، حیاط پویا، ورودی پذیرا و پیوند با محله، می توانند حس مالکیت، امنیت و دلبستگی به مدرسه را در دانش آموزان تقویت کنند. در مقابل، فضاهای بسته، تکراری، فاقد نور و تهویه مناسب، و عاری از هرگونه نشانه های هویتی و فرهنگی، به طرد عاطفی، انزوای اجتماعی و در نهایت حاشیه رانی تحصیلی و رفتاری دانش آموزان دامن می زنند. نتایج این پژوهش بر ضرورت بازنگری اساسی در رویکردهای طراحی فضاهای آموزشی و حرکت به سوی معماری انسان محور، مشارکت جو و پاسخگو به نیازهای روانی و اجتماعی کودکان تاکید دارد

کلیدواژه ها:

طراحی فضای آموزشی ، حس تعلق به مدرسه ، حاشیه رانی ، دانش آموزان ، روانشناسی محیط.