نقش فقه امامیه و احادیث معصومان (ع) در تبیین چارچوب های فقهی و اخلاقی حکمرانی هوش مصنوعی

هوش مصنوعی مولد و سامانه های هوشمند با گسترش دامنه اثرگذاری خود در عرصه های فردی، اجتماعی، اقتصادی، حقوقی و حکمرانی، مسائل جدیدی را در زمینه تعیین حدود مسئولیت، حفظ کرامت انسان، رعایت عدالت، صیانت از حقوق بنیادین و تنظیم روابط میان انسان و فناوری پدید آورده اند. در جامعه اسلامی، مواجهه با این تحولات صرفا از منظر فنی و حقوقی کافی نیست و ضرورت دارد ابعاد فقهی و اخلاقی استفاده و حکمرانی بر هوش مصنوعی نیز مورد توجه قرار گیرد. فقه امامیه با برخورداری از اصول، قواعد و منابع استنباطی، ظرفیت ارائه چارچوب هایی برای تعیین حدود مشروعیت کاربرد فناوری های نوین را داراست و احادیث معصومان(ع) نیز مجموعه ای از آموزه های بنیادین درباره عدالت، امانت داری، مسئولیت پذیری، حفظ حقوق انسان ها، پرهیز از ظلم و رعایت مصلحت عمومی ارائه می کنند. پژوهش حاضر با هدف تبیین نقش فقه امامیه و احادیث معصومان(ع) در شکل دهی به چارچوب های فقهی و اخلاقی حکمرانی هوش مصنوعی انجام شده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که اصول فقهی و اخلاقی برخاسته از منابع اسلامی می توانند در موضوعاتی همچون مسئولیت پذیری در برابر تصمیمات هوشمند، حفظ حریم خصوصی، جلوگیری از تبعیض، رعایت حقوق بنیادین، شفافیت در کاربرد فناوری، نظارت انسانی و تقدم مصالح عمومی بر منافع محدود مورد استفاده قرار گیرند. همچنین، ظرفیت فقه امامیه برای مواجهه با مسائل مستحدثه امکان می دهد که حکمرانی هوش مصنوعی در چارچوبی پویا و متناسب با تحولات فناوری مورد بررسی قرار گیرد. بر این اساس، استفاده از مبانی فقهی و اخلاقی اسلام می تواند زمینه تدوین چارچوبی بومی، انسان محور و مسئولانه برای حکمرانی هوش مصنوعی را فراهم سازد.

کلیدواژه ها:

فقه امامیه ، احادیث معصومان(ع) ، هوش مصنوعی ، حکمرانی هوش مصنوعی ، اخلاق فناوری ، فقه فناوری ، حقوق بنیادین ، مصلحت عمومی