نقش آموزه های دینی در ارتقای تاب آوری روان شناختی دانش آموزان در مواجهه با بحران های زندگی

تاب آوری روان شناختی یکی از سازه های اساسی در تبیین نحوه سازگاری کودکان و نوجوانان با فشارهای روانی، ناکامی ها، فقدان ها و بحران های زندگی است و به ظرفیت فرد برای حفظ یا بازسازی کارکرد مطلوب در شرایط دشوار اشاره دارد. دوره دانش آموزی به دلیل هم زمانی با تحولات شناختی، هیجانی، اجتماعی و هویتی، دوره ای حساس برای شکل گیری منابع مقابله ای و سازگاری روان شناختی محسوب می شود. در چنین شرایطی، آموزه های دینی می توانند از طریق ایجاد معنا، امید، احساس تعلق، اعتماد به خداوند، صبر، توکل، دعا، بخشش و تقویت نگرش هدفمند به زندگی، در فرایند مقابله با بحران ها نقش داشته باشند. پژوهش حاضر با هدف تحلیل نقش آموزه های دینی در ارتقای تاب آوری روان شناختی دانش آموزان در مواجهه با بحران های زندگی و با رویکرد مروری تحلیلی انجام شده است. در این مطالعه، یافته های پژوهش های فارسی و انگلیسی مرتبط با دینداری، معنویت، مقابله مذهبی، تاب آوری، سلامت روان و سازگاری کودکان و نوجوانان بررسی و تحلیل شده اند. شواهد پژوهشی نشان می دهد که معنویت و دینداری در بسیاری از مطالعات با تاب آوری بیشتر، سلامت روان بهتر و کاهش برخی پیامدهای منفی فشار روانی همراه بوده اند. یک فراتحلیل از ۳۴ مطالعه مشاهده ای نیز رابطه مثبت متوسطی میان معنویت/دینداری و تاب آوری گزارش کرده است (r=۰.۴۰). در مطالعات مربوط به نوجوانان نیز دینداری و معنویت غالبا با پیامدهای سازگارانه و رشد مثبت همراه بوده اند. در مطالعات ایرانی، نگرش مذهبی، باورهای مذهبی و آموزش راهبردهای مقابله مذهبی نیز با سطوح بالاتر تاب آوری دانش آموزان ارتباط داشته یا در قالب مداخله آموزشی به بهبود تاب آوری کمک کرده اند. با این حال، اثر آموزه های دینی را نمی توان مستقل از زمینه خانوادگی، فرهنگی، مدرسه ای و شیوه مواجهه فرد با دین تبیین کرد؛ زیرا مقابله مذهبی مثبت می تواند منبع معنا و حمایت باشد، در حالی که برخی اشکال مقابله مذهبی منفی ممکن است پیامدهای متفاوتی داشته باشند. بر اساس شواهد بررسی شده، ادغام هوشمندانه و غیرتحمیلی مولفه های دینی و معنوی در تربیت مدرسه ای، همراه با توجه به تفاوت های فردی و فرهنگی دانش آموزان، می تواند یکی از منابع بالقوه تقویت تاب آوری روان شناختی آنان در مواجهه با بحران های زندگی باشد.

کلیدواژه ها:

آموزه های دینی ، تاب آوری روان شناختی ، دانش آموزان ، مقابله مذهبی ، بحران های زندگی