نقش سماع در عرفان و مولانا

سماع یکی از برجسته ترین جلوه های عرفان اسلامی و از عناصر مهم در سیر و سلوک مولانا جلال الدین محمد بلخی است. در اندیشه مولانا، سماع صرفا حرکت جسمانی یا نوعی رقص آیینی نیست، بلکه تجربه ای روحانی است که می تواند زمینه ساز بیداری درونی، رهایی از تعلقات مادی و تجربه حالات وجد و عشق عرفانی شود. پیوند عمیق میان سماع، موسیقی، شعر، عشق و حرکت در آثار و زندگی مولانا، سبب شده است که سماع به یکی از شناخته شده ترین نمادهای مکتب مولویه تبدیل شود. بررسی زندگی مولانا نشان می دهد که پس از دگرگونی های روحی ناشی از ارتباط او با شمس تبریزی، سماع جایگاه ویژه ای در زندگی معنوی و اجتماعی او پیدا کرد و به شیوه ای برای بیان حالات درونی و تجربه های عرفانی تبدیل شد. در این میان، مفهوم «عشق» نقش اساسی دارد؛ زیرا سماع در نگرش مولانا هنگامی معنا می یابد که از ظاهر حرکت فراتر رود و به تجربه ای درونی و معنوی تبدیل شود. پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش سماع در عرفان مولانا و تبیین ارتباط آن با مفاهیمی همچون عشق، وجد، سلوک، موسیقی و رهایی روحانی انجام شده است. روش پژوهش توصیفی تحلیلی و مبتنی بر مطالعه منابع کتابخانه ای است. یافته های پژوهش نشان می دهد که سماع در اندیشه مولانا نه یک هدف مستقل، بلکه وسیله ای برای تجربه و بیان حالات عرفانی است و جایگاه آن را باید در پیوند با جهان بینی کلی مولانا، به ویژه عشق و حرکت انسان به سوی حقیقت، بررسی کرد.

کلیدواژه ها:

سماع ، مولانا ، عرفان ، عشق ، شمس تبریزی ، وجد ، تصوف ، سلوک عرفانی