بررسی عوامل موثر بر شکل گیری زودهنگام روابط عاطفی و الگوهای رابطه ای متعدد در نوجوانان و جوانان: نقش شبکه های اجتماعی، خانواده و بلوغ روانی اجتماعی

شکل گیری روابط عاطفی در نوجوانی و جوانی، فرایندی تحولی است که تحت تاثیر هم زمان عوامل فردی، خانوادگی و فناورانه قرار دارد. در سال های اخیر، شواهد پژوهشی نشان می دهد که دسترسی گسترده به شبکه های اجتماعی، الگوهای سنتی آغاز و تداوم روابط عاطفی را دگرگون کرده و در برخی موارد زمینه ساز شکل گیری زودهنگام این روابط و تجربه الگوهای رابطه ای متعدد شده است (رایس، ۲۰۲۶؛ لمبولز، ۲۰۲۶). پژوهش حاضر با روش مروری تحلیلی و با استناد به منابع علمی معتبر، به بررسی عوامل موثر بر این پدیده می پردازد. یافته ها نشان می دهد که کیفیت روابط والد نوجوان، به ویژه دلبستگی ایمن و حمایت عاطفی، نقش محافظتی در برابر گرایش به روابط زودهنگام و متعدد دارد (شولتز و همکاران، ۲۰۲۳). در مقابل، نقص در نظارت والدین و فضای عاطفی سرد خانواده، احتمال جبران عاطفی از طریق روابط خارج از خانواده را افزایش می دهد (حسین خانزاده و همکاران، ۱۳۹۲). شبکه های اجتماعی از یک سو با فراهم کردن بسترهای ارتباطی پنهان و سریع، آغاز روابط را تسهیل می کنند و از سوی دیگر با ایجاد «مدارهای تایید اجتماعی» و «مکانیزم های کنترل دیجیتال»، پویایی های جدیدی در روابط نوجوانان پدید آورده اند (پینه دو کانتا، ۲۰۲۵). بلوغ روانی اجتماعی نیز به عنوان متغیری تعیین کننده، توانایی تنظیم هیجانی، تصمیم گیری و درک پیامدها را تحت تاثیر قرار می دهد؛ نوجوانانی که بلوغ روانی پایین تری دارند، بیشتر در معرض درگیری در روابط زودهنگام و ناپایدار قرار می گیرند (بک مایر و وی برایت، ۲۰۲۰). بر این اساس، پیشنهادهایی برای تقویت سواد عاطفی، آموزش مهارت های رابطه ای و مداخلات خانواده محور ارائه شده است.

کلیدواژه ها:

روابط عاطفی نوجوانان ، شبکه های اجتماعی ، خانواده ، بلوغ روانی اجتماعی ، روابط زودهنگام ، الگوهای رابطه ای متعدد