تحلیل محتوای مواد آموزشی فلسفه و منطق در دوره متوسطه بر اساس مولفه های انسان شناختی ، معرفت شناختی و تربیت دینی

فلسفه و منطق از جمله حوزه های آموزشی مهم در دوره متوسطه هستند که می توانند نقش قابل توجهی در شکل دهی به نگرش دانش آموزان نسبت به انسان، شناخت، حقیقت، ارزش ها و شیوه صحیح اندیشیدن ایفا کنند. اهمیت این دروس صرفا به انتقال مجموعه ای از مفاهیم فلسفی و منطقی محدود نمی شود، بلکه محتوای آنها می تواند زمینه شکل گیری نوع خاصی از نگرش نسبت به انسان و جایگاه او در جهان، منابع و حدود معرفت، مسئولیت اخلاقی و نسبت عقل و دین را فراهم سازد. پژوهش حاضر با هدف تحلیل محتوای مواد آموزشی فلسفه و منطق دوره متوسطه بر اساس سه مولفه اصلی انسان شناختی، معرفت شناختی و تربیت دینی انجام شده است. روش پژوهش از نظر رویکرد، کیفی و از نظر روش، تحلیل محتوای اسنادی و مضمونی است. جامعه مفهومی پژوهش شامل محتوای آموزشی فلسفه و منطق دوره دوم متوسطه و منابع علمی مرتبط با فلسفه تعلیم و تربیت، معرفت شناسی، انسان شناسی فلسفی و تربیت دینی است. در این چارچوب، واحد تحلیل، گزاره، مفهوم، فعالیت، پرسش، مثال و محتوای آموزشی مرتبط با سه مولفه مورد مطالعه در نظر گرفته می شود. بررسی ساختار رسمی کتاب های آموزشی نشان می دهد که کتاب فلسفه پایه یازدهم مستقیما مباحث معرفت شناسی و انسان شناسی را در ساختار خود جای داده و کتاب منطق پایه دهم نیز با هدف آموزش شیوه صحیح اندیشیدن و مقابله با خطاهای فکری طراحی شده است. تحلیل کیفی نشان می دهد که در این مواد آموزشی، مولفه معرفت شناختی عمدتا از طریق مباحث امکان شناخت، ابزارهای شناخت، استدلال، خطاهای فکری و سنجشگری تقویت می شود؛ مولفه انسان شناختی از طریق طرح چیستی انسان، اندیشه، انتخاب، اخلاق و سبک زندگی مورد توجه قرار می گیرد؛ و مولفه تربیت دینی بیشتر در پیوند میان عقلانیت، اخلاق، معنا و مسئولیت انسانی قابل مشاهده است. نتایج همچنین نشان می دهد که ظرفیت موجود برای ایجاد پیوند میان فلسفه، عقلانیت، اخلاق و تربیت دینی قابل توجه است، اما تحقق کامل این ظرفیت نیازمند تقویت ارتباط میان شناخت فلسفی، تجربه زیسته دانش آموز، تصمیم اخلاقی و عمل اجتماعی است.

کلیدواژه ها:

تحلیل محتوا ، فلسفه ، منطق ، دوره متوسطه ، انسان شناسی ، معرفت شناسی ، تربیت دینی ، فلسفه تعلیم و تربیت ، تفکر انتقادی