تبیین الگوی اثربخشی روش های تدریس فعال بر اساس میانجی گری مشارکت تحصیلی و خودتنظیمی یادگیری

روش های تدریس فعال در سال های اخیر به عنوان یکی از رویکردهای مهم در گذار از آموزش انتقال محور به یادگیری مشارکت محور مورد توجه پژوهشگران علوم تربیتی قرار گرفته اند. با وجود شواهد متعدد درباره تاثیر مثبت یادگیری فعال بر پیامدهای شناختی و آموزشی، صرف استفاده از یک روش فعال الزاما به یادگیری عمیق و پایدار منجر نمی شود و سازوکارهای روان شناختی و رفتاری واسطه این رابطه نیازمند تبیین دقیق تر است. پژوهش حاضر با هدف تبیین الگوی اثربخشی روش های تدریس فعال بر اساس نقش میانجی مشارکت تحصیلی و خودتنظیمی یادگیری انجام شده و با رویکرد مروری تحلیلی به بررسی مبانی نظری و یافته های پژوهش های پیشین پرداخته است. شواهد پژوهشی نشان می دهد روش هایی مانند یادگیری مشارکتی، حل مسئله، یادگیری مبتنی بر مسئله، بحث گروهی، یادگیری کاوشگرانه و کلاس معکوس، از طریق افزایش فرصت تعامل، تصمیم گیری، پردازش عمیق اطلاعات، بازخورد و مسئولیت پذیری یادگیرنده می توانند زمینه افزایش مشارکت تحصیلی را فراهم کنند. مشارکت تحصیلی نیز از طریق مولفه های رفتاری، شناختی و هیجانی، دانش آموز را از دریافت کننده منفعل اطلاعات به کنشگر فرایند یادگیری تبدیل می کند. از سوی دیگر، خودتنظیمی یادگیری با مولفه هایی همچون هدف گذاری، برنامه ریزی، نظارت، کنترل شناختی، مدیریت زمان، تنظیم تلاش و خودارزیابی، ظرفیت دانش آموز برای بهره برداری موثر از فرصت های یادگیری را افزایش می دهد. یافته های فراتحلیلی نشان داده اند که برنامه های آموزش خودتنظیمی می توانند عملکرد تحصیلی، راهبردهای شناختی و فراشناختی و انگیزش را بهبود بخشند و یادگیری فعال نیز در شرایط مختلف با بهبود یادگیری و انگیزش همراه است.بر اساس جمع بندی شواهد، می توان الگویی مفهومی پیشنهاد کرد که در آن روش های تدریس فعال به عنوان متغیر پیش بین، مشارکت تحصیلی و خودتنظیمی یادگیری به عنوان سازوکارهای میانجی و پیامدهای یادگیری و عملکرد تحصیلی به عنوان پیامد نهایی در نظر گرفته شوند. این الگو بر اهمیت طراحی آموزشی تاکید دارد که در آن فعال سازی دانش آموز، مشارکت معنادار، استقلال نسبی، بازخورد و راهبردهای خودتنظیمی به صورت هم زمان مورد توجه قرار گیرند.

کلیدواژه ها:

روش های تدریس فعال ، مشارکت تحصیلی ، خودتنظیمی یادگیری ، یادگیری دانش آموزمحور ، اثربخشی آموزشی