چگونه توانستم با به کارگیری فعالیت های گروهی و آزمایش های دانش آموزمحور، مشارکت فعال دانش آموزان در فرایند یادگیری شیمی را افزایش دهم؟

مشارکت فعال دانش آموزان در فرایند یادگیری شیمی، یکی از الزامات اساسی برای گذار از آموزش انتقالی و حفظ محور به یادگیری مفهومی، اکتشافی و دانش آموزمحور است. با وجود اهمیت فعالیت های عملی در آموزش شیمی، در برخی موقعیت های آموزشی، محدود شدن فرایند یاددهی یادگیری به توضیح مستقیم مفاهیم و حل تمرین، زمینه کاهش تعامل، مشارکت و مسئولیت پذیری دانش آموزان را فراهم می کند. پژوهش حاضر با هدف بررسی و بهبود مشارکت فعال دانش آموزان در فرایند یادگیری شیمی از طریق به کارگیری فعالیت های گروهی و آزمایش های دانش آموزمحور انجام شد. این پژوهش با رویکرد کیفی و با استفاده از روش اقدام پژوهی انجام گرفت. مشارکت کنندگان، گروه کوچکی از دانش آموزان کلاس درس بودند که بر اساس مشاهده و شناسایی مسئله آموزشی، به صورت هدفمند در فرایند پژوهش مشارکت داده شدند. داده ها از طریق مشاهده مستقیم رفتار و میزان مشارکت دانش آموزان، گفت وگوهای کلاسی، بررسی فعالیت ها و گزارش های گروهی، یادداشت های تاملی دبیر و بازخوردهای دانش آموزان گردآوری شد. داده های حاصل با استفاده از تحلیل کیفی و مقایسه شواهد پیش و پس از اجرای راهکارها مورد بررسی قرار گرفت. یافته ها نشان داد اجرای فعالیت های گروهی هدفمند، تقسیم مسئولیت میان اعضای گروه و واگذاری نقش فعال به دانش آموزان در طراحی و اجرای آزمایش ها، موجب افزایش تعامل میان دانش آموزان، حضور فعال تر آنان در بحث های علمی، افزایش تمایل به مشارکت در فعالیت های عملی و تقویت احساس مسئولیت نسبت به یادگیری شد. همچنین مشاهده شد که تجربه مستقیم پدیده های شیمیایی و فرصت بیان فرضیه، مشاهده، آزمایش و تفسیر نتایج، زمینه درگیری شناختی عمیق تر و یادگیری معنادارتر را فراهم می کند. بر اساس نتایج، استفاده نظام مند از یادگیری مشارکتی و آزمایش های دانش آموزمحور می تواند به عنوان راهبردی عملی برای ارتقای کیفیت آموزش شیمی مورد استفاده قرار گیرد و به معلمان و مدیران مدارس در ایجاد محیط های یادگیری فعال، تعاملی و مبتنی بر تجربه کمک کند.

کلیدواژه ها:

آموزش شیمی ، یادگیری مشارکتی ، آزمایش دانش آموزمحور ، مشارکت فعال ، یادگیری اکتشافی ، یادگیری مفهومی