هوش مصنوعی و آموزش: تحول، کاربردها و چشم انداز آینده

هوش مصنوعی با سرعتی فراتر از هر موج پیشین فناوری آموزشی، بوم سازگان آموزش را بازتعریف می کند. این مقاله با تلفیق پژوهش های ۲۰۲۴ تا ۲۰۲۶ در سطح ایران و جهان، کاربردهای اصلی، شواهد اثربخشی و چالش های ساختاری هوش مصنوعی در آموزش را تحلیل می کند. یافته ها نشان می دهند که ارزش آفرینی هوش مصنوعی در آموزش به شدت به هدایت آموزشی و طراحی نهادی وابسته است. در حوزه یادگیری شخصی سازی شده، هوش مصنوعی از طریق الگوریتم های تطبیقی، سیستم های تدریس هوشمند و تحلیل یادگیری، آرمان «طراحی مسیر یادگیری برای هر یادگیرنده» را به امکانی مقیاس پذیر تبدیل کرده است (فارغی و زارع، ۲۰۲۵). نقش معلم از انتقال دهنده محتوا به طراح تجربه یادگیری، راهنمای شناختی و ناظر اخلاقی در حال تغییر است (لطفی و دفترچی پور، ۲۰۲۵). با این حال، حریم خصوصی، سوگیری الگوریتمی، شکاف دیجیتال و تخلیه شناختی چهار تنش اصلی را تشکیل می دهند. مدل چهارمرحله ای بومی سازی ارائه شده توسط پژوهشگران ایرانی—آگاهی بخشی، پایلوت کم هزینه، ادغام تدریجی و نظارت اخلاقی—مسیری قابل ارجاع برای کشورهای در حال توسعه فراهم می کند. این مقاله «تقویت به جای جانشینی» را به عنوان اصل بنیادین ادغام هوش مصنوعی در آموزش پیشنهاد می کند.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، تحول آموزشی ، یادگیری شخصی سازی شده ، نقش معلم ، چالش های اخلاقی