اقدام پژوهی: چگونه توانستم در کلاس درس علوم با به کارگیری راهکارهای بازتابی در مباحث مکانیک پایه نهم، زمان را بهینه مدیریت کنم؟

مدیریت زمان در فرایند آموزش یکی از عوامل اساسی در افزایش اثربخشی تدریس و فراهم کردن فرصت کافی برای یادگیری دانش آموزان است. در درس علوم تجربی، به ویژه در مباحث مکانیک پایه نهم، وجود مفاهیم نسبتا پیچیده، نیاز به حل مسئله، انجام فعالیت های یادگیری و ضرورت مشارکت دانش آموزان، ممکن است موجب افزایش زمان صرف شده برای برخی فعالیت ها و در نتیجه کاهش فرصت اختصاص یافته به جمع بندی و ارزشیابی شود. پژوهش حاضر با هدف بررسی این مسئله و پاسخ به این پرسش انجام شد که چگونه می توان با به کارگیری راهکارهای بازتابی در کلاس درس علوم، زمان آموزشی را در تدریس مباحث مکانیک پایه نهم به شکل بهینه مدیریت کرد؟ این پژوهش با رویکرد اقدام پژوهی و با مشارکت دانش آموزان پایه نهم انجام گرفت. در مرحله نخست، وضعیت موجود از طریق مشاهده مستقیم فرایند تدریس، بررسی نحوه توزیع زمان، گفت وگو با دانش آموزان، بررسی فعالیت های کلاسی و ثبت نقاط اتلاف زمان شناسایی و در قالب شواهد اولیه تحلیل شد. سپس با بهره گیری از اصول یادگیری فعال، بازاندیشی معلم درباره عملکرد آموزشی، خودارزیابی دانش آموزان، تعیین زمان مشخص برای فعالیت ها، اولویت بندی محتوای آموزشی، استفاده هدفمند از پرسش های کوتاه و اصلاح مستمر شیوه تدریس، مجموعه ای از راهکارهای عملی طراحی و اجرا شد. اقدام پژوهی امکان می دهد معلم ضمن شناسایی مسئله واقعی کلاس، با مشاهده، بازاندیشی و اصلاح مداوم عملکرد خود، راهکار مناسب را در محیط واقعی آموزش بیازماید. یافته های حاصل از مقایسه شواهد اولیه و ثانویه نشان داد که استفاده منظم از راهکارهای بازتابی، موجب کاهش زمان های تلف شده، افزایش نظم فعالیت های کلاسی، مشارکت بیشتر دانش آموزان، افزایش فرصت حل تمرین و بهبود استفاده از زمان باقی مانده برای جمع بندی و ارزشیابی شد. همچنین فرایند بازاندیشی مستمر به معلم کمک کرد تا عوامل ایجادکننده اتلاف زمان را بهتر شناسایی کرده و متناسب با شرایط کلاس، روش تدریس خود را اصلاح کند. نتایج این اقدام پژوهی نشان می دهد که مدیریت موثر زمان در کلاس علوم صرفا به کاهش مدت فعالیت ها وابسته نیست، بلکه به طراحی هدفمند فعالیت ها، مشارکت فعال دانش آموزان، انعطاف پذیری معلم و بازتاب مستمر درباره کیفیت فرایند تدریس وابسته است.

کلیدواژه ها:

اقدام پژوهی ، مدیریت زمان آموزشی ، راهکارهای بازتابی ، علوم تجربی ، مکانیک ، پایه نهم ، یادگیری فعال ، بهینه سازی زمان تدریس.