نقش پرسشگری و گفتگوهای ریاضی در ارتقای تفکر انتقادی دانش آموزان

پرسشگری و گفت وگوی ریاضی از مولفه های مهم یادگیری فعال به شمار می روند که می توانند فرایند یادگیری را از دریافت منفعلانه اطلاعات به مشارکت در استدلال، تحلیل و ارزیابی ایده ها تبدیل کنند. با این حال، غلبه روش های انتقال مستقیم مفاهیم و تاکید بر دستیابی به پاسخ صحیح در آموزش ریاضی، فرصت محدودی برای شکل گیری بحث های استدلالی و پرورش تفکر انتقادی دانش آموزان فراهم می کند. پژوهش حاضر با هدف تبیین نقش پرسشگری و گفت وگوهای ریاضی در ارتقای تفکر انتقادی دانش آموزان و شناسایی سازوکارهای موثر بر شکل گیری این مهارت انجام شد. این پژوهش با رویکرد کیفی و با استفاده از روش تحلیل محتوای کیفی انجام گرفت. مشارکت کنندگان شامل تعداد محدودی از معلمان و صاحب نظران حوزه آموزش ریاضی بودند که ۱۲ نفر از آنان به شیوه نمونه گیری هدفمند و با ملاک برخورداری از تجربه مرتبط انتخاب شدند. داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته گردآوری شد و مصاحبه ها تا رسیدن به اشباع نظری ادامه یافت. داده های حاصل پس از پیاده سازی، چندین بار مطالعه و با استفاده از فرایند کدگذاری اولیه، سازمان دهی مفهومی و استخراج مضامین اصلی و فرعی تحلیل شدند. یافته ها نشان داد که پرسشگری هدفمند، طرح پرسش های باز و تفکربرانگیز، درخواست تبیین و توجیه راه حل ها، مقایسه راهبردهای مختلف حل مسئله و فراهم کردن فرصت برای نقد دیدگاه های متفاوت، از مهم ترین عوامل موثر بر تقویت تفکر انتقادی هستند. همچنین، گفت وگوهای ریاضی با ایجاد فضای تعاملی، دانش آموزان را به بیان استدلال، شنیدن دیدگاه دیگران، بازنگری در پیش فرض ها و ارزیابی اعتبار راه حل ها سوق می دهد. در مجموع، نتایج بیانگر آن است که پرسشگری و گفت وگوی ریاضی، در صورت طراحی هدفمند و مدیریت مناسب توسط معلم، می توانند بستری برای رشد تحلیل، استدلال، ارزیابی و تصمیم گیری منطقی فراهم آورند. بر این اساس، توجه مدیران مدارس و برنامه ریزان آموزشی به توسعه شایستگی معلمان در طراحی پرسش های سطح بالا و مدیریت گفت وگوهای ریاضی می تواند گامی موثر در جهت تقویت تفکر انتقادی و ارتقای کیفیت یادگیری دانش آموزان باشد.

کلیدواژه ها:

پرسشگری ریاضی ، گفت وگوی ریاضی ، تفکر انتقادی ، تحلیل محتوای کیفی ، آموزش ریاضی ، استدلال ریاضی ، یادگیری فعال