هوش مصنوعی و آموزش مهارت های زندگی فرصت های جدید برای تربیت دانش آموزان توانمند

تحولات پرشتاب فناوری های نوین، به ویژه گسترش هوش مصنوعی، چشم انداز آموزش و پرورش را با تغییرات بنیادین مواجه ساخته است. مدرسه دیگر نمی تواند صرفا محلی برای انتقال مجموعه ای از اطلاعات و محفوظات درسی باشد، بلکه باید دانش آموز را برای مواجهه با موقعیت های پیچیده، متغیر و پیش بینی ناپذیر زندگی آماده کند. در این میان، آموزش مهارت های زندگی، از جمله خودآگاهی، ارتباط موثر، همدلی، تصمیم گیری، حل مسئله، تفکر انتقادی، تفکر خلاق، مدیریت هیجان، مدیریت استرس، خودکنترلی و مسئولیت پذیری، جایگاهی اساسی در فرایند تربیت دانش آموزان توانمند پیدا کرده است. پژوهش حاضر با هدف بررسی فرصت های جدید حاصل از پیوند هوش مصنوعی و آموزش مهارت های زندگی و تبیین نقش این فناوری در توانمندسازی دانش آموزان انجام شده است. روش پژوهش توصیفی تحلیلی و مبتنی بر مطالعه اسنادی و مرور منابع فارسی مرتبط با هوش مصنوعی، فناوری آموزشی، مهارت های زندگی، یادگیری خودتنظیم، تفکر انتقادی، سواد دیجیتال و تربیت دانش آموزان است. یافته های پژوهش نشان داد که هوش مصنوعی می تواند با فراهم کردن محیط های یادگیری شخصی سازی شده، بازخورد فوری، سناریوهای شبیه سازی شده، فعالیت های مسئله محور، فرصت تمرین مکرر، حمایت از خودتنظیمی و ایجاد موقعیت های متنوع برای تصمیم گیری، زمینه رشد مهارت های زندگی را تقویت کند. پژوهش های انجام شده در ایران نیز نشان داده اند که کاربرد ابزارهای مبتنی بر هوش مصنوعی می تواند با بهبود فرایندهای یادگیری، خودتنظیمی، اکتساب و کاربرد معنادار دانش و عادات ذهنی همراه باشد (بقایی و ولی پور، ۱۴۰۳؛ نیک نژاد و رستگار، ۱۴۰۳). در عین حال، یافته ها نشان می دهد که استفاده از هوش مصنوعی بدون سیاست تربیتی مشخص می تواند پیامدهایی مانند وابستگی فناورانه، کاهش تلاش شناختی، تضعیف استقلال فکری، کاهش تعاملات انسانی، نقض حریم خصوصی، سوگیری اطلاعاتی و گسترش نابرابری دیجیتال را به همراه داشته باشد. ازاین رو، هوش مصنوعی نباید جایگزین معلم، همسالان و تجربه های واقعی اجتماعی شود، بلکه باید به عنوان ابزار پشتیبان و تسهیل کننده در طراحی تجربه های یادگیری مورد استفاده قرار گیرد. نتیجه پژوهش نشان می دهد که تربیت دانش آموز توانمند در عصر هوش مصنوعی مستلزم ایجاد تعادل میان فناوری و انسان، میان دسترسی به اطلاعات و توانایی ارزیابی اطلاعات، و میان استفاده از ابزارهای هوشمند و حفظ عاملیت، خلاقیت، مسئولیت پذیری و هویت انسانی دانش آموز است.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، مهارت های زندگی ، دانش آموز توانمند ، آموزش و پرورش ، تفکر انتقادی ، خودتنظیمی ، حل مسئله ، سواد دیجیتال ، تربیت هوشمند.