نقش انتخاب و حق انتخاب دانش آموز در افزایش مسئولیت پذیری و استقلال یادگیری

پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش انتخاب و حق انتخاب دانش آموز در افزایش مسئولیت پذیری و استقلال یادگیری انجام شده است. این مطالعه به روش کیفی و با رویکرد پدیدارشناسی تفسیری صورت گرفته است. مشارکت کنندگان شامل ۱۸ نفر از معلمان دوره اول متوسطه شهرستان تبریز بودند که با استفاده از روش نمونه گیری هدفمند انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده ها مصاحبه های نیمه ساختاریافته بود و تجزیه و تحلیل داده ها با استفاده از روش دیکلمن، تانر و الن انجام شد. یافته های پژوهش نشان داد که اعطای حق انتخاب به دانش آموزان در ابعاد گوناگون فرایند یادگیری، از جمله انتخاب موضوع یادگیری، انتخاب روش حل تکالیف، انتخاب هم گروهی، و انتخاب شیوه ارائه یادگیری، تاثیر عمیقی بر مسئولیت پذیری و استقلال آنان دارد. از تجربیات و ادراکات معلمان، هفت مضمون اصلی شامل معنای مسئولیت پذیری، ابعاد آن، ضرورت، الزامات آموزش، برنامه درسی مسئولیت پذیری و راهبردهای ارتقای آن شناسایی شد. معلمان بر این باور بودند که وقتی دانش آموزان در انتخاب های مرتبط با یادگیری خود صاحب نظر باشند، احساس مالکیت نسبت به فرایند یادگیری در آنان تقویت شده و این احساس مالکیت، زمینه ساز پذیرش مسئولیت بیشتر در قبال یادگیری خویش می شود. همچنین، نتایج نشان داد که حق انتخاب موجب افزایش انگیزه درونی، تقویت خودتنظیمی، و توسعه عاملیت دانش آموزان می شود. با این حال، معلمان تاکید کردند که اعطای حق انتخاب باید همراه با ساختار روشن و حمایت های آموزشی مناسب باشد تا به جای سردرگمی، به استقلال موثر بیانجامد. ایجاد تعادل میان آزادی و ساختار، یکی از چالش های اصلی معلمان در اجرای این رویکرد بود. به طور کلی، پژوهش حاضر نشان می دهد که فراهم آوردن فرصت های معنادار برای انتخاب، یکی از راهبردهای موثر در پرورش مسئولیت پذیری و استقلال یادگیری دانش آموزان است.

کلیدواژه ها:

حق انتخاب ، مسئولیت پذیری ، استقلال یادگیری ، عاملیت دانش آموز ، خودتنظیمی ، نظریه خودتعیین گری