احکام و موازین فقهی تبلیغ دین در فضای مجازی و شبکه های اجتماعی

تحول چشمگیر فناوری های ارتباطی و فراگیری شبکه های اجتماعی، عرصه تبلیغ دینی را از شیوه های سنتی به زیست بوم تعاملی و پیچیده فضای مجازی منتقل کرده است. این مقاله با هدف تبیین «احکام و موازین فقهی تبلیغ دین در فضای مجازی و شبکه های اجتماعی» به روش تحلیلی-اجتهادی، ابعاد، فرصت ها و تکالیف شرعی مبلغان را در این عرصه مورد بررسی قرار می دهد. یافته های پژوهش نشان می دهد که تبلیغ دین در فضای مجازی، به عنوان مصداقی از امر به معروف و نهی از منکر و نشر معارف اسلامی، دارای احکام وضعی و تکلیفی ویژه ای است. در این راستا، بهره گیری از ظرفیت شبکه های اجتماعی در اصل مشمول حکم وجوب کفایی است؛ اما اتخاذ تاکتیک ها و ابزارهای تبلیغی، نیازمند رعایت دقیق موازین فقهی هم چون حرمت ترویج باطل، رعایت حریم خصوصی، عدم اضرار به غیر، و پرهیز از تبرج و روابط خارج از حدود شرعی است. همچنین قواعد فقهی حاکم بر این عرصه مانند «نفی سبیل»، «حرمت اعانت بر اثم» و «قاعده لاضرر»، چارچوب های کلانی را برای مرزبندی حضور در پلتفرم های غیربومی و شیوه بازنشر مطالب تعیین می کنند. در نهایت، پژوهش حاضر تاکید می کند که شتاب زدگی در جذب مخاطب نباید موجب عدول از اصول اخلاقی و فقهی استناد به منابع معتبر گردد؛ از این رو، تدوین الگوی جامع فقهی-ارتباطی برای جهت دهی به کنشگری مبلغان در شبکه های اجتماعی، الزامی آسیب شناسانه و اجتناب ناپذیر است.

کلیدواژه ها:

تبلیغ دینی ، فقه فضای مجازی ، شبکه های اجتماعی ، احکام تکلیفی ، قواعد فقهی ارتباطات