رویکرد های نوین در طراحی محیط های یادگیری خلاق و تاثیر آن بر تقویت تفکر انتقادی و مهارت های حل مسئله در دانش آموزان

هدف پژوهش حاضر، بررسی تاثیر رویکردهای نوین در طراحی محیط های یادگیری خلاق بر تقویت تفکر انتقادی و مهارت های حل مسئله دانش آموزان بود. این پژوهش با رویکرد کمی و در قالب طرح نیمه آزمایشی با پیش آزمون و پس آزمون و گروه گواه انجام شد. جامعه پژوهش را دانش آموزان تشکیل دادند و نمونه ای ۱۲۰ نفری با استفاده از روش نمونه گیری در دسترس انتخاب و به صورت تصادفی در دو گروه آزمایش و گواه جایگزین شدند. گروه آزمایش در یک دوره آموزشی مبتنی بر محیط یادگیری خلاق، شامل یادگیری مشارکتی، یادگیری مبتنی بر مسئله، فعالیت های اکتشافی، انعطاف پذیری فضای یادگیری، تعامل گروهی و استفاده هدفمند از فناوری های آموزشی، شرکت کرد؛ درحالی که گروه گواه آموزش معمول را دریافت نمود. برای گردآوری داده ها از مقیاس تفکر انتقادی و پرسشنامه مهارت های حل مسئله استفاده شد که روایی محتوایی ابزارها با نظر متخصصان تایید و پایایی آن ها بر اساس ضریب آلفای کرونباخ به ترتیب ۰/۸۷ و ۰/۸۴ به دست آمد. داده ها با استفاده از نرم افزار SPSS و روش های آمار توصیفی و تحلیل کوواریانس چندمتغیره تحلیل شدند. پیش از تحلیل، مفروضه های نرمال بودن توزیع داده ها، همگنی واریانس ها و همگنی شیب رگرسیون بررسی و تایید شد. یافته ها نشان داد پس از کنترل اثر پیش آزمون، تفاوت معناداری بین دو گروه در تفکر انتقادی و مهارت های حل مسئله وجود دارد (p<۰.۰۰۱). اندازه اثر برای تفکر انتقادی ۰/۲۹ و برای مهارت های حل مسئله ۰/۲۴ به دست آمد که بیانگر اثر متوسط تا نسبتا قوی مداخله آموزشی است. همچنین نتایج نشان داد محیط های یادگیری مبتنی بر مشارکت، اکتشاف، مسئله محوری و فرصت انتخاب و بازخورد، بیشترین نقش را در افزایش توانایی تحلیل، ارزیابی شواهد، تولید راه حل های جایگزین و انتخاب راهبرد مناسب ایفا می کنند. یافته ها در مجموع نشان می دهد طراحی محیط یادگیری صرفا به معنای تغییر فضای فیزیکی کلاس نیست، بلکه سازمان دهی تعاملات، فعالیت ها، منابع و فرصت های یادگیری به گونه ای است که دانش آموز را از دریافت کننده منفعل اطلاعات به مشارکت کننده فعال در فرایند ساخت دانش تبدیل کند.

کلیدواژه ها:

محیط های یادگیری خلاق ، تفکر انتقادی ، مهارت های حل مسئله ، یادگیری مبتنی بر مسئله ، یادگیری مشارکتی ، یادگیری فعال ، طراحی آموزشی