روابط استالین با قدرت های غربی و آغاز جنگ سرد

روابط ژوزف استالین با قدرت های غربی، به ویژه ایالات متحده آمریکا و بریتانیا، یکی از مهم ترین عوامل شکل دهنده نظام بین الملل پس از جنگ جهانی دوم بود. اتحاد شوروی در دوران استالین از یک سو در جریان جنگ جهانی دوم در ائتلافی گسترده با آمریکا و بریتانیا علیه آلمان نازی قرار گرفت و از سوی دیگر، اختلافات عمیق ایدئولوژیک، امنیتی و ژئوپلیتیکی میان طرفین هرگز از میان نرفت. همکاری میان قدرت های بزرگ در دوران جنگ، بیش از آنکه نشانه رفع تضادهای بنیادین باشد، محصول ضرورت مشترک برای شکست آلمان نازی بود. با نزدیک شدن پایان جنگ، مسئله آینده اروپای شرقی، وضعیت آلمان، لهستان، ترکیه، ایران، ژاپن و ساختار سازمان بین المللی، زمینه بروز اختلافات جدی میان استالین و قدرت های غربی را فراهم کرد. استالین امنیت شوروی را در ایجاد یک کمربند امنیتی از دولت های دوست در اروپای شرقی جست وجو می کرد، در حالی که رهبران غربی بر اصل استقلال سیاسی، انتخابات آزاد و جلوگیری از گسترش نفوذ کمونیسم تاکید داشتند. کنفرانس های تهران، یالتا و پتسدام مهم ترین عرصه های مذاکره میان این قدرت ها بودند. در یالتا، اگرچه درباره بسیاری از مسائل توافق هایی حاصل شد، اما اختلاف بر سر آینده لهستان و اروپای شرقی باقی ماند. پس از مرگ روزولت و روی کار آمدن ترومن، روابط شوروی و آمریکا بیش از پیش متشنج شد. بحران ایران، اختلاف بر سر ترکیه، مسئله یونان، جنگ داخلی یونان، دکترین ترومن، طرح مارشال، ایجاد حکومت های کمونیستی در اروپای شرقی و واکنش شوروی به سیاست های غربی، فرایند شکل گیری جنگ سرد را سرعت بخشید. یافته های پژوهش نشان می دهد که آغاز جنگ سرد را نمی توان صرفا نتیجه سیاست توسعه طلبانه استالین یا صرفا محصول سیاست های آمریکا دانست؛ بلکه این پدیده حاصل تعامل پیچیده میان نگرانی های امنیتی شوروی، ایدئولوژی کمونیسم، سیاست مهار غرب، خلا قدرت پس از جنگ، رقابت بر سر نظم اقتصادی و سیاسی اروپا و برداشت های متقابل تهدیدآمیز بود. در این میان، استالین نقش مهمی در تثبیت حوزه نفوذ شوروی داشت، اما رفتار قدرت های غربی نیز در تبدیل اختلافات پس از جنگ به یک رویارویی ساختاری موثر بود.

کلیدواژه ها:

استالین ، اتحاد شوروی ، ایالات متحده آمریکا ، بریتانیا ، جنگ سرد ، اروپای شرقی ، کنفرانس یالتا ، کنفرانس پتسدام ، سیاست خارجی شوروی ، روابط شرق و غرب