زندگی و دوران کودکی ژوزف استالین — از تولد و خانواده تا ورود او به فعالیت های سیاسی

ژوزف ویساریونوویچ استالین یکی از تاثیرگذارترین و در عین حال بحث برانگیزترین شخصیت های سیاسی قرن بیستم است که نقش او در تاریخ روسیه، انقلاب بلشویکی، شکل گیری اتحاد شوروی و تحولات سیاسی جهان، همواره موضوع پژوهش های تاریخی و سیاسی بوده است. با وجود آنکه بخش مهمی از شهرت استالین به دوران رهبری او بر اتحاد شوروی و سیاست های گسترده سیاسی، اقتصادی و امنیتی وی مربوط می شود، شناخت دقیق تر شخصیت و مسیر سیاسی او بدون مطالعه دوران کودکی، خانواده، محیط اجتماعی، تحصیلات و نخستین تجربیات فکری او امکان پذیر نیست. استالین با نام یوسف ویساریونوویچ جوگاشویلی در گوری، در گرجستان، که در آن زمان بخشی از امپراتوری روسیه بود، متولد شد. او در خانواده ای فقیر و از نظر اقتصادی آسیب پذیر رشد کرد و تجربه های خانوادگی، مذهبی، آموزشی و اجتماعی دوران کودکی او در شکل گیری شخصیت آینده اش نقش داشتند (مونتیفوری، ۱۳۸۸؛ رادزینسکی، ۱۳۸۰).پدر او، ویساریون جوگاشویلی، کفاشی بود که زندگی خانوادگی باثباتی نداشت و بنا بر بسیاری از روایت ها با مشکلاتی از جمله مصرف شدید الکل و رفتار خشونت آمیز مواجه بود. مادرش، اکاترینا گلادزه، زنی مذهبی، سخت کوش و متعلق به خانواده ای فقیر بود که آرزو داشت فرزندش به مقام کشیشی برسد. تفاوت میان شخصیت و خواسته های پدر و مادر، همراه با فقر و دشواری های زندگی در گوری، محیط خانوادگی پیچیده ای را برای استالین جوان ایجاد کرد (دویچر، ۱۳۷۱؛ مونتیفوری، ۱۳۸۸).استالین در کودکی با بیماری هایی مانند آبله و همچنین آسیب جسمی ناشی از حادثه ای که به دست چپ او صدمه زد مواجه شد. این تجربه ها، همراه با شرایط اقتصادی دشوار و فضای اجتماعی پرتنش گرجستان، بخشی از زمینه های شکل گیری شخصیت او را فراهم کردند. با این حال، نباید این عوامل را به صورت ساده و قطعی علت مستقیم شخصیت سیاسی آینده او دانست؛ زیرا تبدیل یک کودک فقیر و آسیب پذیر به یک انقلابی حرفه ای حاصل تعامل مجموعه ای از عوامل خانوادگی، آموزشی، فرهنگی، سیاسی و تاریخی بود (خلیفه اف، ۱۳۸۶؛ مونتیفوری، ۱۳۸۸).تحصیلات استالین در مدرسه مذهبی گوری و سپس مدرسه علوم دینی تفلیس، نقطه عطف مهمی در زندگی او محسوب می شود. او دانش آموزی بااستعداد بود و در محیط آموزشی تفلیس با ادبیات، تاریخ، فلسفه و اندیشه های سیاسی جدید آشنا شد. مدرسه علوم دینی تفلیس اگرچه نهادی مذهبی بود، اما در محیط اجتماعی آن دوره با جریان های فکری و سیاسی مختلف ارتباط داشت. استالین در همین دوره به تدریج از ایمان مذهبی فاصله گرفت و به مطالعه آثار مارکسیستی و اندیشه های انقلابی روی آورد (دویچر، ۱۳۷۱؛ سرویس، ۱۳۹۰).آشنایی با مارکسیسم و محافل سوسیال دموکرات گرجستان، مسیر زندگی او را تغییر داد. او به تدریج از یک دانش آموز مذهبی که قرار بود کشیش شود، به فعال سیاسی و انقلابی تبدیل شد. این تحول در شرایطی رخ داد که امپراتوری روسیه با بحران های اجتماعی، اقتصادی و سیاسی عمیقی مواجه بود و در قفقاز نیز جنبش های کارگری، ملی گرایانه و سوسیالیستی در حال گسترش بودند (کار، ۱۳۷۲؛ دویچر، ۱۳۷۱).پژوهش حاضر با روش توصیفی تحلیلی و با استفاده از منابع تاریخی و کتابخانه ای، زندگی استالین را از تولد تا ورود جدی او به فعالیت سیاسی بررسی می کند. یافته های پژوهش نشان می دهد که کودکی استالین را نمی توان تنها بر اساس فقر یا خشونت خانوادگی توضیح داد. محیط گرجستان، موقعیت اجتماعی خانواده، رابطه پیچیده با والدین، آموزش مذهبی، استعداد تحصیلی، آشنایی با ادبیات و اندیشه های سیاسی و در نهایت ارتباط با محافل مارکسیستی، مجموعه ای از عوامل بودند که در شکل گیری مسیر سیاسی او تاثیر گذاشتند. در نتیجه، ورود استالین به سیاست بیشتر حاصل فرایندی تدریجی و چندعاملی بود تا یک تصمیم ناگهانی.

کلیدواژه ها:

ژوزف استالین ، کودکی استالین ، گوری ، گرجستان ، امپراتوری روسیه ، مارکسیسم ، مدرسه علوم دینی تفلیس ، حزب بلشویک ، فعالیت سیاسی ، انقلاب روسیه