حضور نسل جوان در فضای مجازی و مسئولیت های اخلاقی نهاد اموزش و پرورش

گسترش فناوری های ارتباطی و فراگیرشدن شبکه های اجتماعی، فضای مجازی را به یکی از مهم ترین عرصه های زندگی نسل جوان تبدیل کرده است. نوجوانان و جوانان امروزی نه تنها مصرف کنندگان محتوای دیجیتال، بلکه تولیدکنندگان، بازنشرکنندگان و کنشگران فعال در این فضا هستند. ازاین رو، حضور آنان در فضای مجازی صرفا یک موضوع فناورانه یا ارتباطی نیست، بلکه با ابعاد اخلاقی، تربیتی، فرهنگی، اجتماعی و هویتی آنان ارتباط مستقیم دارد. در چنین شرایطی، نهاد آموزش و پرورش نمی تواند مسئولیت خود را به انتقال دانش و مهارت های درسی محدود کند، بلکه باید دانش آموزان را برای حضور آگاهانه، اخلاقی، مسئولانه و ایمن در محیط های دیجیتال آماده سازد. هدف پژوهش حاضر بررسی حضور نسل جوان در فضای مجازی و تبیین مسئولیت های اخلاقی نهاد آموزش و پرورش در قبال این حضور است. پژوهش با رویکرد کیفی و به روش توصیفی تحلیلی و اسنادی انجام شده است. داده های پژوهش از طریق مطالعه اسناد بالادستی، منابع علمی فارسی و پژوهش های مرتبط با سواد رسانه ای، سواد فضای مجازی، تربیت اخلاقی، شهروندی مجازی و مسئولیت آموزشی گردآوری و تحلیل شده است. یافته ها نشان داد که مسئولیت اخلاقی آموزش و پرورش در فضای مجازی در چند محور اساسی شامل ارتقای سواد رسانه ای و اطلاعاتی، آموزش تفکر انتقادی، تقویت اخلاق و مسئولیت پذیری دیجیتال، صیانت از حریم خصوصی، پیشگیری از آسیب های سایبری، آموزش مهارت تشخیص اخبار جعلی و اطلاعات نادرست، حمایت روانی و اجتماعی، توانمندسازی معلمان و خانواده ها، ایجاد محیط دیجیتال سالم و مشارکت دادن دانش آموزان در تولید محتوای مسئولانه قابل تبیین است. همچنین یافته ها نشان داد که رویکرد صرفا محدودکننده و منع محور در مواجهه با فضای مجازی نمی تواند پاسخگوی نیازهای نسل جوان باشد و لازم است آموزش و پرورش از رویکرد «ممانعت از حضور» به سمت «تربیت برای حضور مسئولانه» حرکت کند. بر اساس یافته های پژوهش، تربیت شهروند دیجیتال مسئول، یکی از ضرورت های اساسی نظام تعلیم و تربیت در عصر حاضر است.

کلیدواژه ها:

نسل جوان ، فضای مجازی ، آموزش و پرورش ، مسئولیت اخلاقی ، سواد رسانه ای ، سواد دیجیتال ، شهروندی مجازی ، تربیت اخلاقی