تحول نقش معاون اجرایی مدرسه در عصر هوش مصنوعی؛ فرصت ها، چالش ها و الزامات حرفه ای

پژوهش حاضر با هدف بررسی تحول نقش معاون اجرایی مدرسه در عصر هوش مصنوعی و شناسایی فرصت ها، چالش ها و الزامات حرفه ای این نقش در نظام آموزشی ایران انجام شده است. رویکرد پژوهش کیفی و از نوع تحلیل محتوای جهت دار بود که با استفاده از روش پدیدارشناسی توصیفی و نمونه گیری هدفمند از نوع گلوله برفی، ۲۴ نفر از معاونان اجرایی مدارس متوسطه که تجربه کار با فناوری های هوشمند را داشتند، مورد مصاحبه نیمه ساختاریافته قرار گرفتند. داده های گردآوری شده با استفاده از روش هفت مرحله ای کلایزی تحلیل شد. یافته ها در قالب ۵ مضمون اصلی و ۱۸ مضمون فرعی شناسایی شدند که شامل فرصت های تحول آفرین (شامل بهینه سازی فرآیندهای اداری، مدیریت داده محور، ارتقای کیفیت برنامه ریزی آموزشی و تسهیل ارتباطات)، چالش های پیش رو (شامل کمبود زیرساخت های فنی، ضعف دانش دیجیتال، مقاومت در برابر تغییر و نگرانی های اخلاقی)، الزامات حرفه ای (شامل شایستگی های فنی-تخصصی، مهارت های فراشناختی، توانایی های ارتباطی و نگرش نوآورانه)، پیامدهای نهادی (شامل دگرگونی ساختار سازمانی، تغییر نظام ارزشیابی و بازتعریف اختیارات) و چشم انداز آینده (شامل همکاری انسان-ماشین، توسعه حرفه ای مستمر و عدالت آموزشی) بود. نتایج نشان داد که هوش مصنوعی می تواند نقش معاون اجرایی را از یک مدیر صرفا اجرایی به یک رهبر راهبردی-تحولی تبدیل کند، مشروط بر آنکه الزامات حرفه ای متناسب با این تحول فراهم شود. همچنین، چالش های ساختاری و فرهنگی موجود در نظام آموزشی ایران، از جمله کمبود منابع مالی، ضعف برنامه ریزی کلان و نبود سیاست گذاری منسجم در حوزه کاربست هوش مصنوعی، از موانع اصلی تحقق این تحول هستند. بر اساس یافته ها، طراحی برنامه های توسعه حرفه ای معاونان اجرایی با محوریت سواد دیجیتال و هوش مصنوعی، بازنگری در شرح وظایف و ساختار سازمانی مدارس، و تدوین پروتکل های اخلاقی و حقوقی برای استفاده از سیستم های هوشمند، از مهم ترین پیشنهادهای این پژوهش به شمار می روند. این پژوهش بر ضرورت نگاه سیستمی و کلان نگر به تحول نقش معاون اجرایی در عصر دیجیتال تاکید دارد و معتقد است که بدون توجه هم زمان به ابعاد فنی، انسانی، سازمانی و فرهنگی، به کارگیری هوش مصنوعی در مدیریت مدرسه نه تنها اثربخش نخواهد بود، بلکه ممکن است به پیچیدگی های جدیدی بیفزاید.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، معاون اجرایی مدرسه ، مدیریت آموزشی ، توسعه حرفه ای ، رهبری مدرسه