تاثیر بازی های آموزشی بر یادگیری دانش آموزان استثنایی

آموزش و توانبخشی دانش آموزان با نیازهای ویژه (استثنایی)، به سبب تنوع در پروفایل های عصب شناختی، شناختی، حسی-حرکتی و اجتماعی-هیجانی، همواره با چالش های ساختاری در الگوهای آموزش سنتی و کلام محور روبه رو بوده است. غلبه روش های آموزش مستقیم ایستا، انتزاعی و فاقد انعطاف پذیری، غالبا به تشدید انزوای تحصیلی، افت انگیزش درونی و تثبیت درماندگی آموخته شده در این گروه از یادگیرندگان می انجامد. نوشتار حاضر با هدف واکاوی عمیق، چندبعدی و نظام مند «تاثیر بازی های آموزشی بر یادگیری دانش آموزان استثنایی»، چارچوبی نوین مبتنی بر سنتز نظریه های ساخت گرایی اجتماعی، یکپارچگی حسی، نوروپلاستیسیته و طراحی جهانی برای یادگیری (UDL) ارائه می دهد. این پژوهش نشان می دهد که بازی آموزشی—در هر دو گونه دست ورزی ملموس و دیجیتال تعاملی—به مثابه یک «محیط شناختی غنی شده و امن»، موانع حسی و زبانی را دور زده و مسیرهای عصبی جایگزین برای پردازش اطلاعات را فعال می سازد. در این مقاله، اثرات بازی های هدفمند بر چهار گروه عمده شامل کودکان با ناتوانی های یادگیری ویژه (SLD)، اختلال طیف اوتیسم (ASD)، ناتوانی های رشدی-ذهنی و اختلال نقص توجه/بیش فعالی (ADHD) واکاوی شده است. یافته های تحلیلی حاکی از آن است که بازی با فراهم آوردن درگیری چندحسی، تحریک ترشح دوپامین و تسهیل انعطاف پذیری سیناپسی، به ارتقای کارکردهای اجرایی مغز (حافظه کاری، مهار پاسخ و انعطاف شناختی) و تسریع تعمیم مهارت های تحصیلی به زندگی واقعی منجر می شود. افزون بر این، مولفه های مشارکتی بازی بستری بی بدیل برای پرورش نظریه ذهن، تنظیم هیجان و پذیرش اجتماعی در مدارس پذیرا فراهم می آورند. در نهایت، با توجه به ویژگی های بوم شناختی نظام تعلیم وتربیت استثنایی در ایران، الگویی کاربردی برای طراحی بازی محور، مناسب سازی ابزارهای توانبخشی و توانمندسازی پداگوژیک معلمان پیشنهاد شده است تا بازی از ابزاری حاشیه ای و صرفا تفننی به کانون رویکردهای درمانی-آموزشی بدل گردد.

کلیدواژه ها:

بازی های آموزشی ، دانش آموزان استثنایی ، کارکردهای اجرایی ، یکپارچگی حسی ، نوروپلاستیسیته ، آموزش فراگیر ، طراحی جهانی برای یادگیری