بررسی روش های نوین مقاوم سازی ساختمان ها در برابر زلزله

زلزله یکی از مهم ترین مخاطرات طبیعی در بسیاری از مناطق کشور ایران است و آسیب پذیری بخش قابل توجهی از ساختمان های موجود در برابر این پدیده، ضرورت توجه جدی به مقاوم سازی و بهسازی لرزه ای را آشکار می سازد. مسئله اصلی در ساختمان های موجود آن است که بسیاری از آن ها بر اساس ضوابط قدیمی، استانداردهای متفاوت، مصالح نامناسب یا اجرای غیر اصولی ساخته شده اند و در نتیجه ممکن است ظرفیت لازم برای تحمل نیروها و تغییرشکل های ناشی از زلزله را نداشته باشند. در سال های اخیر، رویکرد مقاوم سازی از افزایش صرف مقاومت اعضای سازه ای به سمت کنترل تغییرشکل، افزایش شکل پذیری، کاهش تقاضای لرزه ای و دستیابی به سطح عملکرد مشخص حرکت کرده است. استاندارد ۲۸۰۰ ایران و دستورالعمل های بهسازی لرزه ای ساختمان های موجود، چارچوب مهمی برای ارزیابی و انتخاب راهکارهای مناسب ارائه کرده اند (مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی، ۱۳۹۳؛ سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور، ۱۳۹۲). هدف پژوهش حاضر بررسی روش های نوین مقاوم سازی ساختمان ها در برابر زلزله و تحلیل مزایا، محدودیت ها و حوزه کاربرد مهم ترین این روش ها است. پژوهش به شیوه توصیفی تحلیلی و با استفاده از مطالعه اسنادی و تحلیل منابع فارسی انجام شده است. یافته ها نشان می دهد که روش هایی همچون استفاده از دیوارهای برشی، مهاربندهای فولادی، مهاربندهای کمانش تاب، ژاکت بتنی و فولادی، استفاده از مصالح و الیاف پلیمری مسلح شده با الیاف، جداسازی لرزه ای پایه، میراگرهای غیرفعال، بهسازی اتصالات، اصلاح نامنظمی سازه ای و روش های مبتنی بر طراحی عملکردی، ظرفیت قابل توجهی برای کاهش آسیب پذیری ساختمان ها دارند. با این حال، هیچ روش واحدی را نمی توان برای همه ساختمان ها مناسب دانست و انتخاب روش باید پس از شناخت دقیق وضعیت موجود، تعیین هدف بهسازی، ارزیابی آسیب پذیری، بررسی شرایط معماری و سازه ای و تحلیل اقتصادی انجام شود (سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور، ۱۳۸۷، ۱۳۹۲). نتایج پژوهش همچنین نشان می دهد که مقاوم سازی موثر صرفا به افزایش مقاومت اعضا محدود نیست، بلکه باید مجموعه ای از عوامل شامل مقاومت، سختی، شکل پذیری، مسیر انتقال نیرو، عملکرد اتصالات، شرایط پی، اجزای غیرسازه ای و سطح عملکرد مورد انتظار را دربرگیرد. استفاده هم زمان از ارزیابی سریع، تحلیل دقیق، فناوری های نوین، کنترل کیفیت اجرا و پایش دوره ای می تواند زمینه کاهش تلفات جانی و مالی ناشی از زلزله را فراهم کند. بنابراین، توسعه نظام جامع ارزیابی و بهسازی ساختمان های موجود، اولویت بندی ساختمان های مهم، استفاده از روش های نوین و اقتصادی و ارتقای کیفیت اجرای پروژه های مقاوم سازی باید به عنوان بخشی از سیاست های مدیریت خطرپذیری لرزه ای کشور مورد توجه قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

زلزله ، مقاوم سازی ساختمان ، بهسازی لرزه ای ، آسیب پذیری لرزه ای ، جداسازی لرزه ای ، میراگر ، مهاربند کمانش تاب ، الیاف پلیمری ، طراحی عملکردی