بررسی تاثیر کاربرد هوش مصنوعی مولد بر افزایش انگیزه و بهبود یادگیری مفاهیم پیچیده زیست شناسی در دانش آموزان دوره متوسطه

هدف پژوهش حاضر، بررسی تاثیر کاربرد هوش مصنوعی مولد بر افزایش انگیزه یادگیری و بهبود یادگیری مفاهیم پیچیده زیست شناسی در دانش آموزان دوره متوسطه بود. این پژوهش با رویکرد کمی و با استفاده از طرح نیمه آزمایشی پیش آزمون پس آزمون با گروه گواه انجام شد. جامعه آماری پژوهش را دانش آموزان دوره متوسطه تشکیل دادند که از میان آنان ۶۰ نفر با روش نمونه گیری در دسترس انتخاب و پس از همتاسازی بر اساس نمرات پیش آزمون، در دو گروه آزمایش و گواه، هر یک شامل ۳۰ نفر، جایگزین شدند. پژوهش در سال تحصیلی ۱۴۰۵–۱۴۰۶ اجرا شد و گروه آزمایش طی یک دوره آموزشی مشخص، مفاهیم پیچیده زیست شناسی را با بهره گیری هدفمند از ابزارهای هوش مصنوعی مولد، شامل تولید توضیحات چندسطحی، ارائه مثال های تعاملی، بازنمایی مفاهیم، تولید پرسش های تکوینی و دریافت بازخورد فوری، آموزش دید؛ در حالی که گروه گواه از شیوه متداول آموزش بهره گرفت. برای گردآوری داده ها از مقیاس انگیزش یادگیری و آزمون محقق ساخته یادگیری مفاهیم پیچیده زیست شناسی استفاده شد. روایی محتوایی ابزارها با نظر متخصصان علوم تربیتی و آموزش زیست شناسی تایید شد و پایایی آن ها به ترتیب با آلفای کرونباخ ۰/۸۷ و ضریب پایایی ۰/۸۴ به دست آمد. داده ها با استفاده از نرم افزار SPSS و روش تحلیل کوواریانس چندمتغیره و تک متغیره تحلیل شدند. نتایج نشان داد پس از کنترل اثر پیش آزمون، تفاوت معناداری بین دو گروه در انگیزش یادگیری و یادگیری مفاهیم پیچیده زیست شناسی وجود دارد (۰۰۱/۰>P). میانگین تعدیل شده انگیزش یادگیری در گروه آزمایش ۴/۳۸ و در گروه گواه ۳/۵۲ و میانگین تعدیل شده یادگیری مفاهیم زیست شناسی به ترتیب ۸۴/۲۱ و ۶۹/۱۵ به دست آمد. اندازه اثر مداخله برای انگیزش یادگیری ۰/۳۱ و برای یادگیری مفاهیم پیچیده ۰/۳۷ بود که بیانگر اثر متوسط تا نسبتا قوی کاربرد آموزشی هوش مصنوعی مولد است. همچنین، نتایج نشان داد استفاده از هوش مصنوعی مولد بیشترین تاثیر را در مولفه های درک روابط مفهومی، تبیین فرایندهای زیستی و رفع ابهام های یادگیری داشته است. بر اساس یافته ها، کاربرد هدفمند و معلم محور هوش مصنوعی مولد می تواند با فراهم کردن بازخورد فوری، توضیح متناسب با سطح یادگیرنده، امکان بازنمایی چندگانه مفاهیم و افزایش تعامل شناختی، زمینه ارتقای انگیزش و یادگیری مفاهیم پیچیده زیست شناسی را فراهم کند؛ بنابراین، بهره گیری اثربخش از این فناوری مستلزم طراحی فعالیت های آموزشی ساختاریافته، آموزش سواد هوش مصنوعی به دانش آموزان و توانمندسازی معلمان برای نظارت و هدایت فرایند یادگیری است.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی مولد ، انگیزش یادگیری ، یادگیری زیست شناسی ، مفاهیم پیچیده ، یادگیری مفهومی ، فناوری آموزشی ، دانش آموزان