اثربخشی ابزارهای دیجیتال در ارتقای مهارت های پژوهشی دانش آموزان در مدارس ثانویه

هدف پژوهش حاضر، تحلیل اثربخشی ابزارهای دیجیتال در ارتقای مهارت های پژوهشی دانش آموزان در مدارس ثانویه و بررسی میزان تاثیر استفاده هدفمند از فناوری های آموزشی بر مولفه هایی همچون جست وجوی اطلاعات، ارزیابی اعتبار منابع، گردآوری و سازمان دهی داده ها، تحلیل اطلاعات و ارائه نتایج پژوهش بود. این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش، نیمه آزمایشی با طرح پیش آزمون پس آزمون با گروه کنترل انجام شد. جامعه آماری پژوهش شامل دانش آموزان مدارس ثانویه در سال تحصیلی ۱۴۰۵–۱۴۰۶ بود که از میان آنان ۲۴۰ دانش آموز با روش نمونه گیری در دسترس انتخاب و به صورت تصادفی در دو گروه آزمایش و کنترل جایگزین شدند. گروه آزمایش طی یک دوره آموزشی از مجموعه ای از ابزارهای دیجیتال شامل پایگاه های اطلاعاتی آموزشی، ابزارهای جست وجوی علمی، نرم افزارهای سازمان دهی منابع، ابزارهای تحلیل داده و محیط های مشارکتی آنلاین برای انجام فعالیت های پژوهش محور استفاده کرد، در حالی که گروه کنترل آموزش های متعارف مدرسه را دریافت نمود. برای گردآوری داده ها از مقیاس مهارت های پژوهشی دانش آموزان و آزمون عملکرد پژوهشی استفاده شد. روایی محتوایی ابزارها با نظر متخصصان علوم تربیتی و فناوری آموزشی تایید شد و ضریب آلفای کرونباخ برای مقیاس مهارت های پژوهشی ۰/۹۱ و برای خرده مقیاس های آن در دامنه ۰/۸۴ تا ۰/۹۳ به دست آمد. داده ها با استفاده از نرم افزار SPSS نسخه ۲۶ تحلیل و برای آزمون فرضیه ها از تحلیل کوواریانس چندمتغیره و اندازه اثر استفاده شد. نتایج نشان داد پس از کنترل اثر پیش آزمون، تفاوت معناداری بین دو گروه در مهارت کلی پژوهشی وجود دارد (F=۳۸/۶۴، p<۰/۰۰۱، η²=۰/۱۴۱). همچنین، ابزارهای دیجیتال بر جست وجوی هدفمند اطلاعات (η²=۰/۱۱۸)، ارزیابی اعتبار منابع (η²=۰/۱۵۷)، گردآوری و سازمان دهی داده ها (η²=۰/۱۲۶)، تحلیل اطلاعات (η²=۰/۱۰۹) و ارائه یافته های پژوهشی (η²=۰/۱۳۲) اثر معناداری داشتند. میانگین تعدیل شده گروه آزمایش در مهارت پژوهشی کلی نسبت به گروه کنترل افزایش محسوسی نشان داد و اندازه اثر کلی، در سطح متوسط تا بالا برآورد شد. یافته ها بیانگر آن است که اثربخشی ابزارهای دیجیتال صرفا به دسترسی دانش آموزان به فناوری وابسته نیست، بلکه نحوه طراحی فعالیت های پژوهشی، آموزش سواد دیجیتال و هدایت معلم در انتخاب، اعتبارسنجی و تحلیل اطلاعات نقش تعیین کننده ای دارد. بر این اساس، ادغام هدفمند ابزارهای دیجیتال در فرایند یاددهی یادگیری می تواند زمینه گذار از دریافت منفعل اطلاعات به یادگیری پژوهش محور و تقویت استقلال علمی دانش آموزان را فراهم سازد و ضرورت توانمندسازی معلمان برای طراحی فعالیت های دیجیتال پژوهش محور و تدوین سیاست های آموزشی حمایت کننده از یادگیری فناورانه را برجسته می کند.

کلیدواژه ها:

ابزارهای دیجیتال ، مهارت های پژوهشی ، سواد دیجیتال ، یادگیری پژوهش محور ، جست وجوی اطلاعات ، ارزیابی منابع ، فناوری آموزشی