« کاوش در آرایه های ادبی آیه های قرآن کریم: تحلیل چندبعدی از بلاغت سنتی تا زبان شناسی شناختی و تحلیل گفتمان ساختاری»

قرآن کریم به عنوان شاهکار بی بدیل زبان عربی و کلام وحیانی، همواره در کانون توجه ادیبان، زبان شناسان و پژوهشگران بلاغت قرار داشته است. رویکردهای سنتی به بلاغت قرآنی معمولا آرایه ها را در قالب دسته بندی های سه گانه معانی، بیان و بدیع و به مثابه زینت های زبانی مورد واکاوی قرار داده اند. با این حال، در پژوهش های معاصر بین المللی، تغییر پارادایم آشکاری از نگرش روساختی و تزیینی به سوی رویکردهای کارکردی، زبان شناسی شناختی و بوطیقای ساختارگرا شکل گرفته است. این مقاله با اتکا به دستاوردهای مقالات و مراجع پژوهشی در نشریات تراز اول (Q۱) حوزه مطالعات قرآنی و زبان شناسی عربی (نظیر Journal of Qur’anic Studies، Journal of Arabic Literature و Religions)، به کاوش در آرایه های ادبی قرآن کریم می پردازد. روش شناسی این پژوهش مبتنی بر تحلیل توصیفی–تحلیلی و تطبیقی میان بلاغت کهن عربی (به ویژه نظریه نظم جرجانی) و نظریه های نوین استعاره شناختی (Lakoff & Johnson; Kövecses)، ساختار همگرای سامی و تقارن حلقوی (Cuypers; Ernst)، و التفات و انسجام متنی (Abdel-Haleem; Abdul-Raof) است. یافته های جدید این مقاله نشان می دهد که آرایه های ادبی در قرآن کریم صرفا ابزارهای زیباشناختی منفرد نیستند، بلکه «سازوکارهای بنیادین شناختی و معرفت بخش» جهت ادراک حقایق ماورایی، ساختارمندسازی گفتمان استدلالی، و برقراری پیوستگی ژرف میان صورت نحوی و دلالت الاهیاتی به شمار می روند.

کلیدواژه ها:

بلاغت قرآن ، استعاره شناختی ، التفات ، بلاغت سامی ، تناسب و انسجام متنی ، آرایه های بیانی و بدیعی