نقش پژوهشسراهای دانش آموزی در توسعه پژوهش های نوآورانه علوم زمین: الگویی برای پرورش پژوهشگران آینده

توسعه پایدار و مدیریت هوشمندانه منابع زمین شناختی، نیازمند تربیت نسل جدیدی از پژوهشگران خلاق و نوآور در حوزه علوم زمین است. پژوهشسراهای دانش آموزی به عنوان ساختارهای واسط میان آموزش رسمی مدرسه و محیط های پیشرفته دانشگاهی، نقشی کلیدی در شناسایی و هدایت استعدادهای برتر ایفا می کنند. پژوهش حاضر با هدف تبیین نقش پژوهشسراهای دانش آموزی در توسعه پژوهش های نوآورانه علوم زمین و ارائه الگویی ساختاری برای پرورش پژوهشگران آینده انجام شده است. این تحقیق از نظر هدف، کاربردی-توسعه ای و از نظر روش، آمیخته (کیفی-کمی) است. در بخش کیفی با استفاده از تحلیل مضمون مصاحبه های نیمه ساختاریافته با ۳۰ نفر از متخصصان علوم زمین، مدیران پژوهشسراها و معلمان راهنما، مولفه های اصلی الگو استخراج شد. در بخش کمی، پرسشنامه ای ساختاریافته میان ۳۸۴ نفر از دانش آموزان پژوهشگر و مربیان توزیع و داده ها با روش مدل سازی معادلات ساختاری (SEM) تحلیل گردید.یافته های بخش کیفی نشان داد که عملکرد پژوهشسراها در حوزه علوم زمین در قالب چهار مضمون اصلی دسته بندی می شود: «زیرساخت های تخصصی و تجهیزاتی»، «برنامه های آموزشی و مهارتی پژوهش محور»، «شبکه سازی و تعاملات فناورانه» و «نظام انگیزشی و هدایت استعداد». نتایج بخش کمی تایید کرد که پیاده سازی این الگوی چهاربعدی، تاثیر مثبت و معنی داری بر توسعه تفکر سیستمی زمین شناختی (ضریب مسیر ۰.۷۸) و ارتقای توانمندی های نوآورانه دانش آموزان (ضریب مسیر ۰.۸۲) دارد. در نهایت، الگویی جامع ارائه شده است که چگونگی تبدیل یک دانش آموز مستعد به یک پژوهشگر نوآور در علوم زمین (داده های مکانی، مخاطرات طبیعی، زمین شناسی زیست محیطی و معدن کاری سبز) را تبیین می کند. چالش های پیش رو نظیر کمبود تجهیزات آزمایشگاهی پیشرفته و ضعف در تربیت مربیان متخصص نیز مورد بحث قرار گرفته و راهکارهای راهبردی ارائه شده است.

کلیدواژه ها:

پژوهشسراهای دانش آموزی ، علوم زمین ، پژوهش های نوآورانه ، پرورش پژوهشگران آینده ، تفکر سیستمی زمین ، مدل سازی ساختاری.