تحلیل نقش کارکردهای اجرایی مغز در بروز و تداوم اختلالات یادگیری در کودکان سنین مدرسه

نقش کارکردهای اجرایی مغز در فرآیندهای شناختی و یادگیری، یکی از محوری ترین حوزه های مطالعاتی عصب روان شناسی تحولی در دو دهه اخیر بوده است. کارکردهای اجرایی شامل مجموعه ای از فرآیندهای شناختی سطح بالا مانند حافظه کاری، بازداری پاسخ و انعطاف پذیری شناختی است که زیربنای رفتار هدفمند، خودتنظیمی و یادگیری موثر را تشکیل می دهند. هدف پژوهش حاضر، تحلیل نقش کارکردهای اجرایی مغز در بروز و تداوم اختلالات یادگیری در کودکان سنین مدرسه و تبیین سازوکارهای علی و مداخلات موثر بود. این پژوهش با روش مرور اسنادی و تحلیل محتوای کیفی جهت دار انجام شد. منابع پژوهش از پایگاه های علمی داخلی و بین المللی در بازه زمانی ۲۰۰۷ تا ۲۰۲۶ گردآوری و پس از غربالگری، ۴۲ منبع منتخب وارد فرایند تحلیل شدند. یافته ها نشان داد که نقص در کارکردهای اجرایی، به ویژه حافظه کاری و بازداری پاسخ، نقش علی و پیش بینی کننده قوی برای بروز اختلالات یادگیری دارد. همچنین مشخص شد که کارکردهای اجرایی از طریق ایجاد چرخه معیوب شکست تحصیلی و مشکلات رفتاری-هیجانی ثانویه، نقش مهمی در تداوم این اختلالات ایفا می کنند. مداخلات ترکیبی (شناختی+حرکتی+آموزشی) با اندازه اثر بزرگ موثرترین رویکردهای توانبخشی شناسایی شدند. با این حال، چالش هایی نظیر کمبود مطالعات طولی، عدم استانداردسازی ابزارهای ارزیابی و ضعف زیرساخت های تشخیصی در نظام آموزشی ایران، همچنان از موانع اساسی توسعه این حوزه محسوب می شوند. نتایج پژوهش نشان داد که تحقق تشخیص و مداخله موثر در اختلالات یادگیری مستلزم تلفیق ابعاد عصب روان شناختی، آموزشی، توانبخشی و سیاست گذاری در نظام آموزشی است.

کلیدواژه ها:

کارکردهای اجرایی ، اختلالات یادگیری ، حافظه کاری ، بازداری پاسخ ، کودکان سنین مدرسه ، توانبخشی شناختی