تحلیل رویکرد برنامه ریزی مشارکتی وارزیابی اجرای آن دردانشگاه های ایران

پژوهش حاضر با هدف تحلیل رویکرد برنامه ریزی مشارکتی و ارزیابی وضعیت اجرای آن در نظام آموزش عالی و دانشگاه های ایران انجام شد. در سال های اخیر، تحولات ساختاری قرن بیست و یکم و ضرورت حرکت به سمت دانشگاه های نسل سوم و چهارم، کارآمدی الگوهای سنتی، متمرکز و بالا به پایین برنامه ریزی را با چالش های جدی مواجه ساخته است. در این میان، برنامه ریزی مشارکتی به عنوان رویکردی راهبردی جهت هم افزایی و دخیل نمودن ذینفعان کلیدی (اعضای هیئت علمی، دانشجویان، کارفرمایان و نهادهای صنعتی) در تدوین و ارزیابی برنامه های درسی و استراتژیک شناخته می شود. این پژوهش با روش مرور اسنادی و تحلیل محتوای کیفی جهت دار انجام شد. جامعه پژوهش شامل کلیه مقالات علمی-پژوهشی، اسناد بالادستی و گزارش های ارزیابی مرتبط با مدیریت و برنامه ریزی آموزش عالی در ایران در بازه زمانی ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۶ بود که پس از غربالگری نظام مند، ۳۰ منبع کلیدی به عنوان نمونه نهایی انتخاب و با استفاده از روش کدگذاری سه مرحله ای (باز، محوری و انتخابی) تحلیل شدند. یافته ها نشان داد که مهم ترین فرصت ها و پیامدهای مثبت اجرای برنامه ریزی مشارکتی شامل کاربردی شدن رشته های دانشگاهی، انطباق سرفصل ها با نیاز بازار کار، تفویض اختیار ساختاری به دانشگاه ها، ارتقای انگیزه ذینفعان و بهبود کیفیت خروجی های آموزشی است. در مقابل، ارزیابی وضعیت موجود نشان دهنده چالش های متعددی است که تمرکزگرایی شدید و ساختار بوروکراتیک وزارت علوم، مقاومت مدیران در برابر تغییر، فقدان مکانیزم های نهادینه شده برای مشارکت بخش صنعت، و ضعف مهارتهای ارتباطی ذینفعان از کلیدی ترین موانع آن به شمار می روند. نتایج نهایی حاکی از آن است که استقرار موفق این رویکرد مستلزم بازنگری در سیاست های کلان آموزش عالی، تمرکززدایی ساختاری و تقویت فرهنگ سازمانی مبتنی بر تفکر مشارکتی است.

کلیدواژه ها:

برنامه ریزی مشارکتی ، آموزش عالی ایران ، ارزیابی اجرا ، تحول ساختاری ، مدیریت دانشگاهی.