ظرفیت ها و چالش های فقه اسلامی در مواجهه با نظم جهانی کنونی؛ باتاکید بر نقش فقه در تنظیم روابط بین الملل

نظم جهانی کنونی با پیچیدگی فزاینده روابط میان دولت ها، گسترش نهادهای بین المللی، تحول مفهوم حاکمیت و ظهور مسائل نوین در عرصه روابط بین الملل، نیازمند چارچوب های هنجاری و حقوقی منسجم است. فقه اسلامی، به عنوان یکی از منابع مهم اندیشه و حقوق اسلامی، در طول تاریخ مباحث گسترده ای درباره حکومت، روابط سیاسی، صلح و جنگ، پیمان ها، قراردادها، تعهدات و مناسبات با جوامع دیگر ارائه کرده است و از این جهت می تواند در تحلیل و تنظیم بخشی از روابط بین الملل مورد توجه قرار گیرد. پژوهش حاضر با هدف بررسی ظرفیت ها و چالش های فقه اسلامی در مواجهه با نظم جهانی کنونی و تبیین نقش آن در تنظیم روابط بین الملل انجام شده است. این پژوهش با رویکرد توصیفی تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه ای، ظرفیت های فقه اسلامی در حوزه هایی مانند وفای به عهد، اعتبار قراردادها، صلح، عدالت، مسئولیت پذیری، رعایت حقوق طرف های متقابل و تنظیم روابط میان دولت ها را بررسی می کند. یافته های پژوهش نشان می دهد که فقه اسلامی از مجموعه ای از اصول و قواعد برخوردار است که می توانند مبنایی برای تحلیل روابط بین المللی قرار گیرند؛ بااین حال، تفاوت ساختار تاریخی فقه کلاسیک با نظام دولت محور و نهادهای پیچیده حقوق بین الملل معاصر، نیازمند بازخوانی روشمند و اجتهاد متناسب با موضوعات جدید است. همچنین، پراکندگی برخی مباحث، تفاوت دیدگاه های فقهی و دشواری تطبیق برخی مفاهیم تاریخی با شرایط جدید، از چالش های مهم این حوزه محسوب می شود. بر این اساس، نقش فقه اسلامی در نظم جهانی را می توان در ارائه مبانی هنجاری، اخلاقی و حقوقی برای تقویت عدالت، صلح، وفای به تعهدات و همکاری میان جوامع بررسی کرد. بهره گیری موثر از این ظرفیت مستلزم گفت وگوی علمی میان فقه، حقوق بین الملل و مطالعات روابط بین الملل و توجه هم زمان به اصول ثابت و شرایط متغیر نظام جهانی است.

کلیدواژه ها:

فقه اسلامی ، نظم جهانی ، روابط بین الملل ، فقه سیاسی ، حقوق بین الملل اسلامی ، معاهدات بین المللی ، صلح ، حاکمیت